Wat Blijft - Audiodoc

‘Elke oorlogscorrespondent moet alles lezen van Gellhorn. Ze is een monument’, aldus Geert Mak over de door hem bewonderde oorlogscorrespondent Martha Gellhorn. Gellhorn was de belangrijkste oorlogscorrespondent van de twintigste eeuw en stond bekend als onverschrokken. Ze deinsde niet terug voor gevaar, sterker nog: ze zocht de oorlogshaarden op om nauwgezet, kritisch maar ook sociaal betrokken verslag te doen van wat zij zelf zag en meemaakte. Ze was ooggetuige in de Spaanse Burgeroorlog, de politionele acties in Indonesië en de burgeroorlog in El Salvador. Cruciaal moment in haar leven was haar bezoek aan Dachau; het tekende haar voorgoed. Ze had een stormachtige verhouding en huwelijk met de beroemde Amerikaanse schrijver Ernest Hemingway. Presentator en podcastmaker Nathan de Vries praat in deze aflevering met: *schrijver en journalist Geert Mak. Hij schreef het voorwoord van de Nederlandse vertaling van ‘The Face of War’, een verzameling van de meest aangrijpende oorlogsreportages van Gellhorn. *Xandra Schutte, hoofdredacteur van de Groene Amsterdammer en betrokken bij het onderzoek naar Gellhorns ‘De ogen van miljoenen’, een bundel persoonlijke brieven over oorlog, armoede, teleurstellingen in de liefde en haar frustratie over een beroep dat werd gedomineerd door mannen. *Minka Nijhuis, oorlogsverslaggever die ook wel ‘de Gellhorn van de polder’ wordt genoemd. *en schrijver en filosoof Alicja Gescinska, die in haar boek ‘Vrouwen in duistere tijden’ tien bijzondere vrouwen onder wie Martha Gellhorn portretteert.

Confucius was een Chinees politicus en filosoof tijdens de Zhou-dynastie; hij had en heeft enorme invloed op de Chinese beschaving. Zijn filosofie gaat niet zozeer uit van de traditionele standenmaatschappij, want in zijn leer krijgt iedereen in principe gelijke kansen. Kenmerkend voor Confucius is onder meer de relatie tussen kinderen en hun ouders; kinderen dienen respect te hebben en tonen voor hun ouders en hen te gehoorzamen. Die lijn trekt hij door naar de hele samenleving, een idee dat nog steeds domineert, ook bij Chinezen die hun thuisland hebben achtergelaten. Journalist en podcastmaker Maarten Dallinga gaat in deze aflevering in gesprek met  *Paul van Els, sinoloog en docent China-studies aan de Universiteit Leiden. Hij doet onderzoek en is co-auteur van het boek ‘Confucius spreekt’, waarin uitspraken uit 'De gesprekken', de Bijbel van het confucianisme, in begrijpelijke taal worden uitgelegd.  *Willemijn van Noord, sinoloog en archeoloog en conservator van het Wereldmuseum. Zij is onder meer verantwoordelijk voor de nu lopende tentoonstelling Made in China in het Wereldmuseum Amsterdam, waar ook voorwerpen te zien zijn die raken aan het confucianisme.  *Xiaojun Zhang, oud-student van Paul van Els; zij voltooide China-studies aan de Universiteit Leiden. Ze heeft een Chinese achtergrond en haar opvoeding werd naar eigen zeggen sterk beïnvloed door Confucius en het confucianisme. 

In Wat blijft audiodoc volgt presentator en journalist Nathan de Vries het spoor terug van leider van de slavenopstand op Curaçao Tula. Tula leefde en werkte op plantage Kenepa ('Knip') aan de westkant van Curaçao en nam op 17 augustus 1795 het initiatief om het werk neer te leggen en vrijheid te bepleiten van hem en zijn lotgenoten. Dit betekende het begin van de grootste slavenopstand in de geschiedenis van de Nederlandse Antillen. Onder zijn leiding trokken zo'n tweeduizend tot slaaf gemaakten naar de hoofdstad Willemstad. Uiteindelijk werd Tula ter dood veroordeeld, gemarteld en geradbraakt.    Lange tijd werd Tula weggezet als een oproerkraaier en misdadiger. Pas vanaf 1985 wordt de opstand op het eiland herdacht, Tula kreeg in 2010 eerherstel en in 2023 werd hij door de Nederlandse regering officieel gerehabiliteerd. In deze aflevering praat Nathan de Vries met: *Valika Smeulders, hoofd geschiedenis bij het Rijksmuseum Amsterdam en bijzonder hoogleraar Musea, erfgoed en religie aan Rijksuniversiteit Groningen.  *zangeres Izaline Calister die o.a. zingt in het Papiaments; in haar werk speelt de geschiedenis van Curaçao een belangrijke rol en ze maakte een muziekvoorstelling over Tula en de afschaffing van de slavernij. *acteur en theatermaker Anton de Bies; hij speelde Tula in een speciale vertelvoorstelling. *en dichter en theatermaker Gershwin Bonevacia; hij schreef poëzie over Tula.

Henriette Polak werd geboren met een zilveren lepel in de mond, aldus haar biograaf Pauline Micheels.Henriette Antoinette Schwarz wasdochter van de fabrikant Levi Schwarz en Rebecca Vles en gehuwd met jurist en filosoof Leo Polak. Leowerd al in 1941 vermoord in concentratiekamp Sachsenhausen. Henriette zelf overleefde de oorlog. De dood van haar man maakte dat zij na de oorlog besloot haar leven en kapitaal te schenken aan de samenleving, aan doelen die pasten bij haar idealen n en die van haar overleden echtgenoot. Ze was één van de oprichters van het Humanistisch Verbond, nam initiatief tot het Rosa Spierhuis en haar kunstcollectie kwam terecht in Museum Henriette Polak in Zutphen. Podcastmaker Dide Vonk volgde haar spoor terug en sprak met:   -Pauline Micheels, Polak’s biograaf  -Leo Samama, musicoloog, componist en kleinzoon van Henriette Polak  -Rina Spigt, vriendin van de familie Polak.    

Selma Leydesdorff was historicus en hoogleraar en gold internationaal als een pionier op het gebied van de oral history. Daarnaast was zij zeer betrokken bij de vrouwenbeweging en bedenker van de naam Dolle Mina, een actiegroep waarvan zij in 1969 ook een van de oprichters was. Leydesdorff tekende de persoonlijke geschiedenissen op van overlevenden van oorlogen, waaronder de Tweede Wereldoorlog. Op de achtergrond speelde de oorlogsgeschiedenis van haar eigen familie altijd op. Haar ouders zaten beiden in een kamp (Auschwitz en een Japans interneringskamp) en haar vier grootouders werden vermoord in concentratiekampen. Journalist Maarten Dallinga volgt haar spoor terug en praat met:    *politicoloog en historicus Siep Stuurman, haar echtgenoot met wie ze een leven lang samenwoonde.    *oud-minister, hoogleraar en goede vriendin Jet Bussemaker.    *en Dienke Hondius, universitair hoofddocent geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam. 

De Ghanese Kwasi Wiredu, die in 2022 overleed, was één van de grootste Afrikaanse filosofen van zijn generatie. Hij pleitte voor de dekolonisatie van het Afrikaanse denken en een ‘consensusmodel’ voor postkoloniale Afrikaanse staten. Hij bestudeerde de filosofie onder de Akan, de grootste bevolkingsgroep in West-Afrika, waarin de vraag ‘wat maakt een biologisch mens tot een waarachtig persoon’ centraal staat. Deze filosofie, waarin de gemeenschap leidend is, staat haaks op de meeste westerse filosofieën.  Presentator Nathan de Vries, zoon van een Ghanese vader, gaat aan de hand van zijn persoonlijke geschiedenis in gesprek met mensen die de filosofie van Wiredu goed kennen. Wat blijft van het gedachtegoed van Kwasi Wiredu? Nathan praat met:  -Akwasi, hiphopartiest en oprichter van Omroep Zwart; hij is van Ghanese afkomst.  -Nii Hammond, theatermaker en erfgoedonderzoeker Afrikaanse studies. Hij werd geboren in Ghana en groeide op in de hoofdstad Accra. Hij woont sinds zijn zesentwintigste in Nederland.  -Henk Haenen, een historicus die promoveerde op het Afrikaanse denken.   -Louise Müller, universitair docent Afrikaanse literatuur en media aan de universiteit Leiden. Ze studeerde af op de Akan filosofie en geschiedenis, en promoveerde op de Ashanti. De Ashantivormen een prominente subgroep van het Akan-volk.  

De vorig jaar overleden politicus, schrijver en wetenschapper Jan Terlouw wist op z’n vijfentachtigste de harten van veel Nederlanders opnieuw te veroveren tijdens een optreden in het tv-programma DWDD met zijn pleidooi voor een humane samenleving. Dit pleidooi ging met de metafoor ‘touwtje uit de brievenbus’ de geschiedenis in. Hij heeft er dan al een bewogen en actief leven op zitten: hij is wetenschapper, fractielid en minister namens D66 én schrijver van de jeugdboeken ‘Koning van Katoren’ (1971) en ‘Oorlogswinter’ (1972) en tenslotte Commissaris van de Koningin in Gelderland.   Journalist en podcastmaker Botte Jellema volgt zijn spoor terug en praat met:  -dochter Sanne Terlouw die samen met haar vader ook enkele jeugdboeken schreef; -biograaf Joep Boerboom die in 2016 het boek ‘Jan Terlouw. Jeugdboekenheld op het Binnenhof’ schreef; -jeugdboekenrecensent Jaap Friso van De Grote Vriendelijke Podcast over jeugdliteratuur; -en Annette Mul, partner van Terlouw tijdens de laatste jaren van zijn leven.

In Wat blijft audiodoc een portret van de vorig jaar overleden choreograaf en fotograaf Hans van Manen. Van Manen was een choreograaf die meer dan 150 balletten schreef en daarmee ook internationaal grote faam verwierf. Als Amsterdams kind van een Duitse moeder en een vader die al jong overleed, groeide Van Manen op in armoede. Op zijn zestiende, bewust van zijn homoseksualiteit en zijn liefde voor de dans, besloot hij niet meer naar school te gaan en koos hij voor zijn artistieke leven.     Podcastmaker en journalist Maarten Dallinga volgt zijn spoor terug. Hij praat met:    -Henk van Dijk, bijna een halve eeuw de partner van Hans én zijn vaste ‘cameragraaf’, de persoon die choreografieën vastlegt op beeld. Van Manen heeft de rechten op zijn werk aan hem overgedragen.     -Rachel Beaujean, danser en tot voor kort adjunct-artistiek directeur van Het Nationale Ballet. Ze danste jarenlang in choreografieën van van Manen en is nu als directeur van de Hans van Manen Foundation, verantwoordelijk voor het instuderen en doorgeven van zijn werk, over de hele wereld.     -Sjeng Scheijen, die de biografie ‘Gelukskind’ over Hans van Manen schreef. Eerder publiceerde hij de biografie van dans- en kunstpionier Sergej Diaghilev, die inmiddels wereldwijd is erkend als standaardwerk.