Dossier NAV

Het leven van Anja Meulenbelt staat in het teken van activisme en ook nu, op 81-jarige leeftijd, laat ze zich nog luid en duidelijk horen. Ze schreef 53 boeken, waaronder 50 jaar geleden de feministische klassieker ‘De Schaamte Voorbij’.  Een bestseller die ook door de jongste generatie feministen wordt verslonden. Anja ging vanaf de jaren 70 voorop in de vrouwenbeweging die binnen twee generaties enorme vooruitgang voor veel vrouwen heeft betekend. Ze spoort de nieuwe generatie, óók de mannen, aan om die beweging voort te zetten.  Anja zet zich sinds 1994 actief in voor Palestina. In dat jaar bezocht ze Gaza voor het eerst en ze was meteen geraakt door het onrecht dat ze zag. Wordt er inmiddels naar haar en andere activisten geluisterd? 

Hoe leg je ingewikkelde rechtszaken uit aan mensen die geen jurist zijn? In deze eerste aflevering van de zomerspecials van Dossier NAV gaat Hasna El Maroudi in gesprek met strafrechtadvocaat Natacha Harlequin over de kloof tussen wat mensen voelen en hoe het recht werkt. In deze aflevering bespreken Harlequin en El Maroudi onder meer de vrijspraak van twee mannen (45 en 47 jaar), die ervan werden verdacht een meisje van 17 jaar te hebben verkracht. Waarom werden zij vrijgesproken? Wat stond er in de tenlastelegging? En had het Openbaar Ministerie voor een andere aanklacht kunnen kiezen? De rode draad? Het belang van duidelijke uitleg. Juist als een uitspraak moeilijk te begrijpen of te accepteren is, is heldere communicatie essentieel om het vertrouwen in de rechtsstaat te behouden. Volgens Harlequin ligt daar een belangrijke taak voor juridische professionals: de feiten begrijpelijk maken, zonder de menselijke kant uit het oog te verliezen. In een reactie laat het Openbaar Ministerie weten:  “Wij hebben destijds een zorgvuldige keuze gemaakt in het formuleren van de tenlastelegging. Zoals we ook in ons persbericht schreven heeft volgens ons een groot aantal factoren gemaakt dat er sprake was van een bijzonder kwetsbare positie, waarbij er niet van kan worden uitgegaan dat het slachtoffer haar wil nog kon bepalen. Te denken valt aan onder andere de leeftijd, de alcoholinname van het slachtoffer en de afhankelijkheidspositie waarin het slachtoffer door verdachten was gebracht. Uit het vonnis blijkt dat de rechtbank hier anders naar kijkt." Het Ressortsparket dat bij het hoger beroep betrokken is laat in een reactie weten: “Het OM heeft aangegeven in hoger beroep te gaan. Dat betekent dat de zaak opnieuw wordt bekeken door een (gespecialiseerde zeden-) advocaat-generaal namens het OM en later aan het gerechtshof wordt voorgelegd. Vanzelfsprekend kan in dit prille stadium nog niet worden vooruitgelopen op de afwegingen van het OM in dit hoger beroep.”

We leven in een tijdperk van algoritmes. De overheid gebruikt risicoprofilering om te controleren of burgers zich aan regels houden. Mensen worden beoordeeld op kenmerken die een verhoogd risico zouden voorspellen. Dit berust op de aanname dat technologie neutraal en objectief is.  Maar is dat wel zo? Welke echo’s van de geschiedenis keren terug in de digitale wereld van vandaag?  In deze speciale aflevering, opgenomen op Keti Koti, gaan Sinan Çankaya en Nawa Sira van Sluijs in gesprek met Alexander Laufer, onderzoeker technologie en mensenrechten bij Amnesty International. 

Taal lijkt vanzelfsprekend, maar woorden dragen geschiedenis met zich mee. Van de term ‘Gouden Eeuw’ tot discussies over ‘tot slaaf gemaakte’: taal beïnvloedt hoe we naar onszelf, anderen en het verleden kijken. Maar taal is niet alleen een erfenis van het verleden; nieuwe taalvormen zoals het Smibanese laten ook zien hoe mensen vandaag hun eigen identiteit, gemeenschap en verhalen vormgeven. Op Keti Koti onderzoekt Dossier NAV hoe koloniale geschiedenis doorwerkt in ons dagelijkse taalgebruik. Hoe beïnvloeden woorden onze ideeën over identiteit, macht en erbij horen? Wat zegt de opkomst van het Smibanese over Nederland van nu? En hoe gebruiken nieuwe generaties taal om ruimte op te eisen, bestaande normen uit te dagen en hun eigen verhalen centraal te stellen?  In deze aflevering gaan Nawa Sira van Suijs en Sinan Çankaya in gesprek met Professor Soortkill (schrijver, columnist en medeoprichter van SMIB Worldwide) en Karin Amatmoekrim (schrijver en letterkundige) over taal als erfenis van het koloniale verleden, als instrument voor emancipatie en als manier om nieuwe perspectieven zichtbaar te maken.

Van hummus tot hutspot: achter wat we eten schuilen verhalen over migratie, toe-eigening en identiteit. Wat zegt eetcultuur over de samenleving  en wie bepaalt wie erbij hoort en wie niet? In deze aflevering gaat Sinan Çankaya in gesprek met Nadia Zerouali (kok en auteur) en Jon Verriet (cultuurhistoricus) over hoe eten mensen kan verbinden én uitsluiten.

In Nederland blijft de enorme humanitaire crisis in Congo grotendeels onder de radar. De weinige aandacht die er is, blijft vaak steken in eendimensionale beelden van geweld, terwijl er sprake is van een complexe, structurele ontwrichting die al dertig jaar voortduurt. In deze aflevering onderzoekt Sinan Çankaya hoe machtspolitiek en vooroordelen bepalen welk leed we wel en niet (h)erkennen. Samen met Judith Verweijen en Kiza Magendane duikt Dossier NAV onder meer in de grondstoffenvloek. We bespreken hoe de export van coltan onze technologie- en defensie-industrie draaiende houdt, terwijl de Congolese bevolking achterblijft in armoede. En waarom sluiten we namens de EU mineralendeals met buurland Rwanda, dat rebellengroepen steunt, terwijl we elders wel sancties opleggen voor schendingen van soevereiniteit?

Het Europese migratiepact wordt door veel politici gepresenteerd als een historische doorbraak. Na jaren onderhandelen ligt er een akkoord dat de EU-aanpak van asiel en migratie moet hervormen. Maar wat verandert er nu echt? Het debat focust vaak op aantallen, grensbewaking en strengere procedures, terwijl er ook zorgen zijn over de gevolgen voor mensen die bescherming zoeken. Wat betekent het pact voor vluchtelingen? Worden hun rechten voldoende beschermd? En lost het de problemen van het huidige systeem op, of blijven fundamentele knelpunten bestaan?  In deze aflevering bespreekt Sinan Çankaya dit met Galina Cornelisse (hoogleraar transnationaal recht, VU Amsterdam), Julia Verheul (onderzoeker en politiek adviseur, Save the Children) en Malou Lintmeijer (co-directeur, stichting Here to Support).

Kun je genezen van homoseksualiteit? Voor de meeste mensen klinkt die vraag absurd. Toch zijn er ook vandaag nog queerpersonen die onder druk worden gezet om hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit te veranderen, te onderdrukken of weg te bidden.  Deze week tekende zich in de Eerste Kamer een meerderheid af voor een verbod op conversietherapie, ook wel bekend als homogenezing. Als de senaat volgende week instemt, wordt het strafbaar om mensen onder druk te zetten om hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit te veranderen.  In deze aflevering gaat Sinan Çankaya in gesprek met Ines Kostiç, Tweede Kamerlid voor Partij voor de Dieren en een van de initiatiefnemers van het wetsvoorstel, en Amjad Altmani, die als tiener in Syrië jarenlang geloofde dat homoseksualiteit een ziekte was en conversietherapie onderging.