Op z’n Kop!

Nu de corona-parlementaire enquêtecommissie haar werk doet, laait ook het debat over de coronajaren weer op. Scholen dicht, avondklok, coronapas: tijdens de pandemie kende Nederland ongekende maatregelen. Maar werd het volledige verhaal verteld? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met journalist Eva Munnik. Zij heeft het boek De Covidstaat geschreven en sprak daarvoor met deskundigen die tijdens corona nauwelijks aan het woord kwamen. Beleid, media en experts versterkten elkaar tijdens de pandemie, terwijl tegengeluiden nauwelijks hoorbaar waren. Samen spreken zij over de blinde vlekken van die periode, de gevolgen van de genomen maatregelen en de vraag die nog altijd boven de markt hangt: wat ging er mis? Waarom kregen sommige experts geen podium? En welke rol speelden media, politiek en wetenschap tijdens de pandemie? Luister mee en oordeel zelf!

Nederland geeft meer geld uit aan natuur dan ooit tevoren. Miljarden euro's verdwijnen in natuurherstel, stikstofbeleid en natuurbeheer. Tegelijkertijd worden boeren uitgekocht, wandelroutes afgesloten en krijgen burgers steeds vaker te horen dat ze de natuur vooral niet moeten verstoren. In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met landbouwjournalist Geesje Rotgers. Volgens Rotgers geeft Nederland het meeste geld uit aan natuur van alle landen in Europa. Waarom lopen de kosten van natuurherstel steeds verder op? Kunnen we het terugbrengen van dieren zoals de wolf en het korhoen nog wel natuur noemen als het ons duizenden euro's aan belastinggeld kost? En waarom betalen wij zoveel belasting voor natuurbehoud als we straks zelf steeds minder toegang hebben tot natuurgebieden? Luister mee en oordeel zelf! 

De corona-enquêtecommissie probeert antwoord te geven op de vraag hoe Nederland tijdens de coronacrisis tot ongekende maatregelen kwam die diep ingrepen in het dagelijks leven van miljoenen mensen. In Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen daarover in gesprek met professor dr. Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit en de enige actieve hoogleraar in Nederland die zich volledig op dit vakgebied richt. Helsloot houdt zich al tientallen jaren bezig met veiligheid, crisisbeheersing, rampenbestrijding en de manier waarop overheden onder druk besluiten nemen. Volgens hem heeft de coronaperiode pijnlijk blootgelegd dat essentiële crisismanagementkennis ontbrak op de plekken waar de belangrijkste beslissingen werden genomen. Daardoor ontstond volgens hem tijdens de pandemie situatie waarin steeds zwaardere maatregelen werden genomen zonder dat de maatschappelijke kosten en baten op een evenwichtige manier tegen elkaar werden afgewogen. Hoe kon het dat bestaande pandemiedraaiboeken naar de achtergrond verdwenen? Waarom werden maatregelen ingevoerd die jarenlang niet als realistische crisisinstrumenten werden gezien? Welke rol speelden angst, politieke druk en de drang om zichtbaar te handelen? En gaat de enquêtecommissie werkelijk blootleggen wat er misging, of blijft de fundamentele discussie over proportionaliteit en crisismanagement nog steeds buiten beeld? Luister mee en oordeel zelf! 

In deze aflevering van Op z'n Kop spreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman met professor Armand Girbes. Als hoofd van de intensive care van het Amsterdam UMC stond Girbes tijdens de coronacrisis midden in de storm. Terwijl veel artsen zich achter het dominante coronabeleid schaarden, durfde hij publiekelijk vragen te stellen over de gevolgen van het vrijwel volledig richten van de zorg op één ziekte. Hij waarschuwde voor de enorme schade van uitgestelde zorg en vond dat ook die patiënten een stem verdienden. Dat leverde hem kritiek op van collega's. Diederik Gommers noemde zijn oproep om het debat over de verdeling van schaarse zorg te voeren destijds zelfs "onverstandig". Girbes vond juist dat zulke afwegingen niet achteraf, maar tijdens de crisis besproken moesten worden. Wordt Girbes ook gehoord door de parlementaire enquête commissie? Girbes neemt nu afscheid als hoogleraar intensivecaregeneeskunde. En dat doet hij niet geruisloos. Hij waarschuwt voor een zorgsysteem waarin regels, bureaucratie en bestuurlijke belangen steeds vaker belangrijker lijken te worden dan het oordeel van artsen en verpleegkundigen. Ook buiten corona laat Girbes al jaren een kritisch geluid horen. In zijn boek Zieke Zorg en columns fileert hij de marktwerking in de zorg, de macht van verzekeraars en managers, de groeiende regeldruk en de doorgeschoten specialisatie die volgens hem leidt tot "halve ziekenhuizen" waar patiënten van loket naar loket worden gestuurd. Het Nederlandse zorgsysteem noemt hij inmiddels zelfs "kreupel en absurd". Wat zag hij tijdens corona gebeuren achter de schermen? Welke lessen zijn nooit geleerd? Waarom loopt de zorg ondanks steeds hogere uitgaven steeds verder vast? En wat moet er fundamenteel veranderen om de patiënt weer centraal te zetten? Een gesprek met een arts die zich nooit veel aantrok van de heersende consensus en die ook bij zijn afscheid nog één keer zegt wat hij werkelijk denkt. Luister mee en oordeel zelf! 

Landbouwminister Jaimi van Essen werkt aan een pakket dat Nederland van het stikstofslot moet halen. Daarbij is het beruchte stikstofkaartje weer uit een Haagse la gehaald. Vriend van de show, ingenieur en mede-auteur van het rapport ‘De Nederlandse stikstofcrisis: van verwarring naar verbinding’, Wouter de Heij, sprak met de landbouwminister over dit rapport. De Heij is het fundamenteel oneens met de huidige aanpak, waarbij boeren en industrie Nederland gedwongen zouden moeten verlaten. In deze uitzending van Op z’n Kop schuift Wouter de Heij aan bij Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman om nog eens te duiden wat er zo onverstandig is aan deze plannen. De Heij wil geen afhankelijkheid van modelwerkelijkheid zoals AERIUS, maar meer meten in de praktijk, eerlijk kijken naar natuurherstel en bestuurlijke oplossingen die Nederland weer in beweging brengen. Is er een weg uit de stikstofcrisis zonder opnieuw hele sectoren op slot te zetten? Gaan de boeren deze zomer weer massaal de weg op, of geven ze de strijd op? Luister mee en oordeel zelf!

Nederland wil verduurzamen, maar zaagt het tegelijkertijd aan de poten van zijn eigen economie. Het klimaatbeleid draaide ooit om samenwerking tussen overheden, industrie en technologie, nu gaat het meer over activisme, publieke veroordeling en juridische zaken.  In deze aflevering van Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met geopolitiek strateeg en energie-expert Cyril Widdershoven over de groeiende spanning tussen klimaatbeleid, activisme, industrie en energiezekerheid. Volgens Widdershoven dreigt Nederland zichzelf strategisch te verzwakken door energiebedrijven, havens en industrie steeds vaker juridisch en politiek aan te vallen. Terwijl landen als de Verenigde Staten, China en de Golfstaten miljarden investeren in energie-infrastructuur en industriële kracht, groeit in Nederland de druk op bedrijven als Shell. Wat betekent dit voor investeringen, banen en de energietransitie? En welke invloed heeft dit op de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie? Is Nederland te ideologisch geworden in het energiebeleid? Luister mee en oordeel zelf! 

Het klimaatdebat was jarenlang gebaseerd op een te extreem toekomstbeeld. Nu schuift het IPCC het omstreden doemscenario terzijde, maar dat scenario vormt al jarenlang de basis voor onderzoek, beleid en publieke discussies. Ook het KNMI baseert de klimaatscenario’s voor Nederland op de doemscenario’s van het IPCC.  Het KNMI is vooralsnog niet van plan de scenario's aan te passen. Waarom niet? En wat is de impact voor Nederland?  In een speciale aflevering van Op z’n Kop gaan KNMI-directeur professor dr. Maarten van Aalst en wetenschapsjournalist Marcel Crok in gesprek over deze ontwikkeling. Samen met Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen bespreken zij de rol van media, politiek en het KNMI in het klimaatverhaal van de afgelopen jaren. Luister mee en oordeel zelf! Disclaimer: Door een technisch probleem is de geluidskwaliteit aan het begin van deze uitzending tijdelijk minder goed. Schuif in de tijdlijn heel even door voor het optimale geluid. Onze excuses voor het ongemak en bedankt voor je begrip.

We baseren miljardenbeleid op klimaatscenario’s, maar hoe zeker zijn die eigenlijk nog? Jarenlang werd gestuurd op extreme doemscenario’s, maar steeds meer daarvan liggen onder vuur. Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) schrapt het rampscenario waarbij de temperatuur op aarde met 8,5 graden zou stijgen. De opwarming stijgt nu hooguit nog maar tot 3,5 graden in 2100. In deze aflevering gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Marcel Crok, die al 8 jaar geleden voorspelde dat de rampscenario’s rondom klimaat niet houdbaar waren. Recente ontwikkelingen rond het IPCC roepen vragen op over de zwaarste klimaatscenario’s die jarenlang dominant waren in politiek en media. Tegelijkertijd hebben Nederlandse rechters zich, in onder meer de Urgenda-zaak en recente uitspraken over klimaatverantwoordelijkheid, juist op dit soort scenario’s gebaseerd. Ook de subsidies voor zonne- en windenergie en de sluiting van fossiele energiebronnen, zoals de gasvelden in Groningen, gaan gewoon door. Wat gebeurt er als beleid en rechtspraak gebaseerd zijn op scenario’s die inmiddels ter discussie staan? Wie trekt er aan de rem? Komt er eindelijk gezond verstand in het klimaatbeleid? Luister mee en oordeel zelf!