Op z’n Kop!

Nederland was ooit koploper in homo-emancipatie. Nu staat nog maar 22 procent van de jongens op de middelbare school positief tegenover homoseksualiteit. Bij meisjes daalde dat percentage in vier jaar van 78 naar 51 procent. De reacties zijn voorspelbaar. Links wijst naar rechts, Andrew Tate en de ‘manosphere’. Rechts wijst naar moslims. Iedereen heeft de schuldige alweer gevonden. Maar hoe zit het nou echt? En is de afnemende homoacceptatie niet een symptoom van een veel groter probleem? Wat zegt het over onze samenleving als de vrijheid om jezelf te zijn steeds minder vanzelfsprekend wordt? Vanmiddag is medeoprichter van Pride Amsterdam en oud-leraar Siep de Haan te gast in Op z’n Kop. Hij zag hoe leerlingen niet meer durfden mee te varen op prideboten of achter een kraampje te staan op Paarse Vrijdag. Uit angst om gefilmd of bespuugd te worden. Ook zag hij ouders die hun kinderen op Paarse Vrijdag thuishielden van school. Zijn boodschap is helder: scholen moeten grenzen stellen. Wie zijn kinderen thuishoudt tijdens seksuele voorlichting, moet ze die lessen laten inhalen. Desnoods op zaterdag. Stop met nóg meer rapporten schrijven en begin met handhaven. Volgens De Haan zijn er meerdere oorzaken en moet ook de invloed van de islam bespreekbaar zijn. Tegelijkertijd is zijn kritiek op de emancipatiebeweging scherp: helpen al die vlaggen, letters en campagnes eigenlijk wel? Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen gaan met hem in gesprek. Wat gaat er mis met de homoacceptatie in Nederland — en wat is er nodig om het tij te keren?

Nederland heeft een overheid die steeds groter wordt, steeds meer geld uitgeeft en steeds meer mensen nodig heeft om zichzelf draaiende te houden. Maar wat levert al dat beleid eigenlijk op? In deze aflevering van Op Z’n Kop! praten Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met ondernemer en financieel-economisch criticus Huib Boissevain na Prinsjesdag over de vraag die Den Haag liever niet stelt: welke overheidsuitgaven verdienen het nog om op de begroting te staan? Boissevain ziet een overheid die miljarden uitgeeft aan beleid, hersteloperaties en het repareren van fouten die ze zelf heeft veroorzaakt. Ondertussen stijgt de belastingdruk en blijft de vraag naar extra geld voor zorg, onderwijs en infrastructuur terugkomen. Van de toeslagenaffaire en box 3 tot Groningen, IT en falende aanbestedingen: hoeveel van die honderden miljarden aan overheidsuitgaven zijn daadwerkelijk effectief? Kan Nederland al zijn politieke ambities nog betalen? Of wordt het tijd om de overheid eindelijk te saneren? Luister mee en oordeel zelf! 

Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen bespreken in deze aflevering van Op z’n Kop! van alles wat hen bezighoudt. Maar onder al die onderwerpen lijkt één rode draad te zitten: de verhouding tussen burger en macht. Wat als de overheid burgers uit voorzorg gaat volgen? Waar ligt de grens tussen veiligheid en toezicht? En wie controleert degenen die zeggen dat ze in ons belang handelen? Wat gebeurt er wanneer bestuurders en bestuurden elkaar steeds minder begrijpen? Is de groeiende kloof tussen verschillende groepen in de samenleving inmiddels een nieuwe vorm van klassenstrijd? Ze bespreken de opkomst van Alternative für Deutschland (AfD), maar ook de afkeer tegen Ongehoord Nederland. Het roept niet alleen politieke vragen op, maar ook een fundamentelere vraag over democratie: hoeveel ruimte is er voor een overtuiging die niet past binnen het bestaande politieke en bestuurlijke kader? En wat gebeurt er als rond Oekraïne steeds verdergaande politieke en bestuurlijke keuzes als noodzakelijk of vanzelfsprekend worden beschouwd? Hoeveel ruimte blijft er dan over voor twijfel, debat en kritiek? Een gesprek dus over media, verkiezingen, toezicht, macht, oorlog, politiek en de samenleving waarin we leven. Luister mee en oordeel zelf! 

De wereld is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd en Defensie wil zich voorbereiden op een mogelijk conflict. Daarvoor is niet alleen veel geld nodig, maar ook meer ruimte om te oefenen, te bouwen en zich voor te bereiden. De Wet op de Defensiegereedheid moet dat mogelijk maken, onder meer door onder voorwaarden tijdelijk af te wijken van bestaande regels over bijvoorbeeld geluidsoverlast en milieuvergunningen. Maar de wet raakt aan meer dan alleen militaire oefeningen. Defensie wil ook kunnen oefenen met drones, sensoren, digitale netwerken en andere technologieën in de civiele ruimte. Daarbij kunnen mensen en voertuigen onbedoeld worden geregistreerd. Wat betekent dat voor onze privacy? En hoe voorkomen we dat tijdelijke mogelijkheden voor militaire gereedstelling uitgroeien tot structurele gegevensverwerking in de openbare ruimte? Daar komt de geschiedenis van het LIMC bij: de militaire eenheid die tijdens de coronacrisis op onrechtmatige wijze maatschappelijke informatie verzamelde, onder meer over demonstraties en journalisten. Hoe sterk zijn de waarborgen in de nieuwe wet en wie houdt toezicht op de uitvoering? In deze aflevering van Op Z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Prof. dr. Ewald Engelen. Hij uitte eerder stevige kritiek op de Europese herbewapening en maakt zich ook zorgen over de Wet op de Defensiegereedheid. Hoe ver mag Defensie gaan in naam van militaire weerbaarheid? En hoe zorgen we ervoor dat onze voorbereiding op een mogelijk conflict niet ten koste gaat van democratische controle, privacy en burgerlijke vrijheden? Luister mee en oordeel zelf!

‘Het moet van Brussel.’ Maar wat doet Nederland zélf? Terwijl Nederland nog altijd gevangen zit in de stikstofcrisis, komt de volgende Europese crisis eraan: de Natuurherstelwet. En de deadline komt dichtbij: Op 1 september 2026 moet Nederland het Ontwerp-Natuurplan bij Brussel indienen. Het definitieve plan volgt uiterlijk een jaar later. In deze aflevering van Op z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Europarlementariër Bert-Jan Ruissen van de SGP. Ruissen waarschuwt al jaren voor de gevolgen van Europees natuurbeleid. Hij ziet de Natuurherstelwet als een groot gevaar en alarmeert dat deze nog grotere gevolgen kan krijgen dan de stikstofcrisis. Ondertussen belooft Den Haag geen ‘nationale koppen’ boven op de Europese regels te zetten. Maar is dat geloofwaardig? En wat gebeurt er als Den Haag opnieuw kiest voor eigen, strengere meetlatten, doelen en regels? Luister mee en oordeel zelf! 

Boeren raken hun vergunning kwijt, klimaatactivisten proberen beleid te beïnvloeden en Johan Vollenbroek voert rechtszaken. Het lijkt alsof er achter deze rechtszaken en de protestacties een netwerk zit van actiegroepen, juristen, ambtenaren en bestuurders. Langzaamaan wordt de macht van de democratie in Nederland uitgehold. Hoe zijn wij in de greep van ecoterrorisme gekomen? En hoe gaat de macht weer terug naar de democratie? In Op z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Jean Rummenie, oud-staatssecretaris en jarenlang werkzaam op het ministerie van Landbouw. Hij kent de Haagse machine van binnenuit. Waarom lukt het gekozen politici zo moeilijk om weerstand te bieden aan juridische en ambtelijke druk? Hoeveel macht zit er werkelijk achter de schermen? En wie bepaalt uiteindelijk de koers van Nederland? Luister mee en oordeel zelf! 

Wat gebeurt er als de overheid een vergunning waar ondernemers jarenlang op mochten vertrouwen ineens intrekt? In Brabant dreigt dat werkelijkheid te worden voor vijf pluimveehouders. De provincie zegt dat het noodzakelijke maatregel is en dat er door rechterlijke uitspraken geen andere optie is. Maar klopt dat wel? In deze aflevering van Op Z’n Kop spreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman met politieke actoren Alexander van Hattem (PVV) en Willem Rutjens (JA21) over wat er nu gebeurd in Brabant, waar de spanning hoog oploopt. Op vrijdag 14 augustus komen Provinciale Staten speciaal tijdens het reces bijeen voor een spoeddebat over de ingetrokken vergunningen. Tegelijkertijd wordt een grote demonstratie bij het provinciehuis verwacht. Maar de kwestie gaat over veel meer dan alleen boeren. Want als de overheid bestaande vergunningen kan intrekken, wat betekent dat dan voor de rechtszekerheid van álle burgers en ondernemers? Wat hebben we geleerd van de Toeslagenaffaire? En hoe ver reikt de macht van de overheid als rechterlijke uitspraken en stikstofbeleid botsen met eigendomsrechten en bestaanszekerheid? Luister mee en oordeel zelf! 

Na een seizoen waarin Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen spraken over stikstof, de coronaverhoren, de energietransitie en andere onderwerpen waar je niet per se vrolijk van wordt, sluiten ze Op z'n Kop voor de zomer af met een andere vraag: hoe blijven we veerkrachtig?  Te gast is spreker Niek van den Adel. Na een ernstig motorongeluk veranderde zijn leven volledig. In plaats van te blijven vechten tegen zijn nieuwe werkelijkheid, leerde hij te accepteren wat hij niet kon veranderen en bewust te kiezen waar hij nog wél invloed op had. Samen bespreken ze waarom weerstand volgens Niek vaak de grootste bron van lijden is, hoe je omgaat met pijn, tegenslag en verandering, en waarom veerkracht geen talent is, maar een spier die iedereen kan trainen. Geen valse hoop, maar een eerlijk en inspirerend gesprek over acceptatie, veerkracht en het hervinden van perspectief. Een mooie afsluiting voor de zomerstop en op 11 augustus is Op z’n Kop er weer.