Het Filosofisch Kwintet

In een tijd waarin op meerdere continenten oorlog woedt en de NAVO scheuren vertoont, is op het wereldtoneel allang niet meer helder wie vriend en wie vijand is. Bondgenootschappen blijken minder duurzaam dan gedacht. Oude vijanden worden zonder veel gêne omarmd. Kan ware vriendschap tussen landen bestaan, of is het niet meer dan een tijdelijk misverstand? En is diplomatie niet vooral een spel, met taal als een dun laagje vernis over het recht van de sterkste? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de ongemakkelijke realiteit achter de internationale vriendjespolitiek. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/vriend-en-vijand).

Fort Europa sterft langzaam uit. Wat betekenen vergrijzing, geboortekrimp en migratie voor hoe we met elkaar samenleven? De angst voor onderbevolking leidt in sommige landen al tot geboortepolitiek. Van Hongarije tot Italië duiken rechtse pronatalistische agenda’s op, waar vrouwen in naam van ‘de natie’ worden aangespoord om kinderen te krijgen. Is je voortplanten straks een vaderlandsplicht?  En wat zegt het dat de zorg om het lage geboortecijfer gekaapt is door rechts en extreem-rechts? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de aardverschuivingen die demografische veranderingen veroorzaken. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/schaffen-we-onszelf-af).

Veel meer dan zijn collega-dieren heeft de mens altijd gezocht naar de zin van het leven. Tegenwoordig is die zingeving sterk geïndividualiseerd en in compartimenten opgedeeld. Alles kan zingeving zijn: vrijdagavond cocaïne, zondagmiddag demonstreren, maandagochtend yoga. Hoe verhoudt zingeving zich tot genot? Kan leven zonder lijden nog zinvol zijn? En is onze hunkering naar zingeving niet een antwoord op het grootste spook van alle spoken, het monster der monsters, het besef dat wij sterfelijk zijn? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers onze pogingen tot zingeving. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/geeft-lijden-het-leven-zin).

In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media en AI lijkt de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Is waarheid nog waarheid, of veeleer de vermomming van een opinie? Is waarheid het heetste domein van de machtsstrijd? En waar houdt kritisch denken op, en begint de samenzweringstheorie? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de strijd om de waarheid. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/waarheidsmachines).

Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten ze de wereldorde op z’n kop en trekken ze zoveel mogelijk macht naar zich toe. Hoe zijn zij gevormd tot de leiders die ze zijn? Is er zoiets als de psyche van de autocraat, die een flinke snuf narcisme of masochisme moet bevatten? En hoe weten zij zoveel macht naar zich toe trekken?   Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers de psyche van de autocraat en hun helpers. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/de-psyche-van-de-autocraat).

Eeuwenlang plaatsten we in het Westen de mens naast en boven de natuur: de mens als rationeel wezen tegenover een grillige, onvoorspelbare wereld die getemd en geëxploiteerd kan worden. Maar is die scheidslijn zo scherp? De mens is ook natuur en daarmee onderhevig aan bepaalde natuurwetten, maar welke? Is de mens een roofdier tussen andere roofdieren, of is er toch iets uitzonderlijks aan de mens? En welke prijs betaalt hij voor zijn rooftocht? Zijn wij parasieten die niet weten hoe we onze gastheer moeten ontzien? En als dat zo is: hoe word je dan een goede parasiet? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers waar de scheidslijn ligt tussen mens en natuur. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/de-mens-als-roofdier).

Iedere tijd baart zijn eigen monsters. Mensen die we afkeuren, buitensluiten en ontmenselijken. Kortom: vijanden. Hebben we monsters nodig om onze eigen menselijkheid te bewijzen? Wie bepaalt waar normaal ophoudt en abnormaal begint - en hoe wordt die grens in de samenleving bewaakt? En als we eenmaal een monster hebben gecreëerd, hoe ver reikt dan onze bereidheid om ermee samen te leven? Kun je monsters gedogen, misschien zelfs begrijpen - of moet je hen buitensluiten om zelf goed te kunnen te lijken? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers hoe en waarom we anderen tot monsters bestempelen. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/artikelen/samenleven-met-monsters).

"Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen,” zei Auschwitz-overlevende Elie Wiesel. Een tijd is de Shoah het fundament geweest onder onze morele opvattingen, maar er lijkt betonrot in het fundament te zijn geslopen. Hebben we een gedeelde herinneringscultuur nodig om het enigszins met elkaar uit te houden? Als het geheugen een medicijn is kan een overdosis ook ziek maken. En als de politisering van herinneringscultuur onvermijdelijk is, is die herinneringscultuur dan niet gewoon een vorm van politieke strijd? Onder leiding van Arnon Grunberg onderzoeken denkers in een speciale aflevering het belang van pijnlijke herinneringen. Deze aflevering werd opgenomen tijdens de Nacht van de Filosofie Amsterdam. Meer over de aflevering en de gasten vind je op onze site. (https://www.human.nl/het-filosofisch-kwintet/kijk/overzicht/Seizoen-2025/aflevering-1.html)