De Nacht van...

Ragna Indra Heidweiller groeide op in een Nederlands dorp, bij  een Nederlandse vader en een Surinaams-Hindoestaanse  moeder. Van haar vaders kant kent ze de familieverhalen, maar  over de geschiedenis van haar Surinaamse familie wordt weinig  gesproken.  Wanneer ze vragen stelt over het verhaal van haar voorouders, stuit ze op een zwijgzame familie. Daarom besluit ze die stilte te doorbreken door zelf op zoek te gaan naar antwoorden. Antwoorden die zelfs lessen in zich dragen voor het hier en nu. Ragna Indra Heidweiller schreef het boek Wij zijn hier door jullie, over de lang verzwegen geschiedenis van haar Surinaamse familie. Voor het boek reist ze door India, Suriname en Nederland in de voetsporen van haar voorouders. 

Waar blijft ons plastic eigenlijk als het in een rivier belandt? Universitair hoofddocent experimentele hydrologie aan Wageningen University & Research Tim van Emmerik zoekt het uit. Van de Maas tot de Amazone. In de Nacht van BNNVara spreekt presentator Bemshi de Visser Tim over plastic soep, bijzondere veldavonturen en waarom goed onderzoek de eerste stap is naar een schonere wereld.

Marieke Pijnenborg is hoogleraar klinische en ontwikkelingsneuropsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en GZ-psycholoog bij GGZ Drenthe. Ze doet onderzoek naar de invloed van labels, stigma's en sociale media op ons zelfbeeld en onze mentale gezondheid. En ze kijkt zelf ook gewoon kattenfilmpjes. "Sociale media verbieden werkt niet. Ze zijn er nou eenmaal, in plaats daarvan moet je mensen leren hoe ze ermee om moeten gaan," zegt ze in gesprek met Elif Kan tijdens De Nacht van KRO-NCRV.   Niemand weet precies hoe algoritmes werken, dat weten alleen de bedrijven zelf. Toch hebben ze enorme invloed op wat we zien, denken en voelen. Pijnenborg ziet dat terug in haar onderzoek: wie mentaal kwetsbaar is, kan door sociale media verder naar beneden worden getrokken. Maar online communities kunnen ook juist helend zijn, mensen kunnen hun verhaal kwijt en steun vinden bij anderen.  Zo zwart-wit is het dus allemaal niet. "Sociale media zijn een reflectie van het leven. En voor het leven is ook maar niet één advies." 

Bij het syndroom van Gilles de la Tourette denken veel mensen meteen aan schelden. Maar dat beeld klopt maar voor een klein deel van de mensen met Tourette. Veel vaker gaat het om oogknipperen, slikgeluiden, hoofdbewegingen of andere tics die zich steeds opnieuw aandienen. En hoe hard iemand ook probeert ze tegen te houden: uiteindelijk moeten ze eruit. GZ-psycholoog en cognitief gedragstherapeut Jolande van de Griendt vertelt ons dat veel mensen een tic voelen aankomen. Niet als een gedachte, maar als een lichamelijke sensatie. Een soort spanning of kriebel die steeds sterker wordt totdat de tic wordt uitgevoerd. Pas daarna verdwijnt het gevoel weer. Om dat begrijpelijk te maken laat Van de Griendt mensen vaker een simpele oefening doen: probeer je ogen zo lang mogelijk open te houden zonder te knipperen. Het ongemakkelijke gevoel dat dan ontstaat, komt volgens haar in de buurt van wat mensen met Tourette ervaren. Juist dat maakt Tourette voor haar zo fascinerend. Waarom lukt het de meeste mensen om impulsen voortdurend te remmen, terwijl dat bij mensen met Tourette veel moeilijker gaat? Volgens Van de Griendt lijkt het brein net iets anders te werken. Tegelijkertijd merkt ze dat veel mensen met Tourette spontaan, creatief en grappig zijn. Alsof ze op een andere manier in het leven staan. De gevolgen van Tourette beperken zich bovendien niet tot de zichtbare tics. Veel mensen zijn moe, hebben spierpijn of steken veel energie in het verbergen van hun klachten. Volgens Van de Griendt is dat vaak niet nodig. “Tics zijn meestal meer een probleem van de buitenwereld dan van de persoon zelf.” In haar behandelingen richt ze zich daarom niet alleen op het verminderen van tics, maar ook op de gedachten eromheen. Veel mensen zijn bang dat anderen hen raar vinden of afwijzen. Die angst blijkt in de praktijk vaak groter dan de werkelijkheid. Hoewel Tourette niet te genezen is, kunnen behandelingen de klachten wel aanzienlijk verminderen en mensen helpen om sociale situaties minder te vermijden. Te gast in de Nacht van NTR Wetenschap is GZ-psycholoog en cognitief gedragstherapeut Jolande van de Griendt. Ze doet onderzoek naar Tourette en behandelt dagelijks mensen met tics. Samen met Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos onderzoekt ze hoe het voelt om met Tourette te leven, waarom ons beeld van de aandoening vaak niet klopt en wat er mogelijk is om de klachten te verminderen.

Eind jaren 50 werd Johan Maasbach bekend als de eerste gebedsgenezer van Nederland. Zijn gemeenschap, later onder leiding van zijn zoon David Maasbach, groeide snel en kreeg al gauw veel aandacht, van onderzoeken in grote kranten, tot interviews met Adriaan van Dis en Jeroen Pauw. Maasbach wist zelfs tv-kerkdiensten uit te zenden op SBS6.   De tv-uitzendingen zijn ingeruild voor YoutTube streams, maar de de gemeenschap is nog steeds actief. Nu onder de naam The Blessing Familiy.   Danny Grootveld groeide op in deze gemeenschap, het neefje van David. 15 jaar na zijn excommunicatie uit de gemeenschap schreef hij het boek: Tunnelvisie: Kind van de Maasbach sekte.  

Lotte Meerhoff werkt bij het Armoedefonds en zet zich in voor mensen die financieel in de knel zitten. “Het systeem dat we met elkaar hebben ingericht, werkt niet meer voor mensen,” zegt ze in gesprek met Elif Kan tijdens De Nacht van KRO-NCRV. Armoede treft in Nederland meer mensen dan velen denken. Een op de tien kinderen groeit op in een (bijna-)arm gezin. Kinderen van arme ouders leven bijna tien jaar korter dan kinderen van rijke ouders. Onder andere door schimmel op de muren, het mijden van de tandarts en het niet kunnen betalen van gezond eten. De keuzes die gezinnen moeten maken zijn soms onmenselijk: een warme maaltijd of verzorgingsproducten.  “Mensen met geldzorgen kunnen juist heel goed met geld omgaan, ze moeten wel.”

In deze Nacht van BNNVARA spreekt presentator Bemshi de Visser met Ilja Reiman over de beginjaren van de Amsterdamse housescene. Van kraakpanden en illegale raves tot de eerste xtc-pillen en de opkomst van zijn rave-organisatie Multigroove: een tijd waarin een nieuwe cultuur ontstond in de rafelranden van de stad. 

Zonder dat je bewust besloten hebt om sociale media te openen, zit je alweer door een tijdlijn te scrollen. Herkenbaar? De meeste platforms zijn zo gebouwd dat je er zo lang mogelijk blijft. Techniekfilosoof en universitair docent informatierecht Marijn Sax houdt zich veel met dit onderwerp bezig. Tegelijkertijd is zelfs hij niet bestand tegen de aantrekkingskracht van de platforms: “Volgens mijn vriendin kan ik inmiddels ook niet meer zonder”. Dat veel mensen zo gevoelig zijn voor de mechanismen van sociale media, is helemaal niet zo gek. “Techbedrijven zien gebruikers als een populatie om te manipuleren”. “We lijken nu een collectief moment te hebben bereikt: wat hebben we eigenlijk allemaal toegelaten?” De wetgeving rondom algoritmes en sociale media wordt steeds strenger en er worden rechtszaken gevoerd om Big Tech de regels te laten naleven. Tegelijkertijd zijn er ook steeds meer mensen die op individueel vlak actie ondernemen tegen hun eigen gedrag: “Het is als een escalatieladder. Het helpt al om bewust te worden. Daarna kan je kijken naar instellingen in de apps die kunnen helpen, of een stapje verder gaan door iemand anders om hulp te vragen.” Hoe zou onze relatie met digitale technologie er in de ideale wereld uitzien? Over deze en nog vele andere vragen filosofeert Marijn Sax in De Nacht van NTR Wetenschap in gesprek met Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos