De Nacht van...

We zien de natuur om ons heen als vanzelfsprekend, maar volgens ecoloog en natuurhistoricus Marc Argeloo is die natuur al veel armer dan we ons realiseren. In zijn boek Natuuramnesie beschrijft hij hoe iedere generatie de natuur uit zijn eigen jeugd als normaal beschouwt. Daardoor vergeten we langzaam welke dieren en landschappen ooit onderdeel waren van Nederland.  Argeloo onderzoekt hoe de natuur er vroeger uitzag en wat de mens sindsdien heeft veranderd. Daarvoor kijkt hij niet alleen naar de natuur van nu, maar ook naar het verleden. Want we lijken sommige dierensoorten en natuurverschijnselen langzaamaan te zijn vergeten. Toch is er ook reden voor hoop, vertelt Argeloo: “De potentie van de natuur om wel te herstellen is immens.” Daarvoor moeten we ons wel actief inzetten voor natuurherstel. En dat betekent niet nieuwe natuur herstellen, maar oude natuur weer terugbrengen door het de ruimte te geven. 

In de Nacht van Caribisch Netwerk sprak Guilliano Payne met componist en ingenieur Prewien Pandohi-Mishre, over zijn aankomende voorstelling in het Concertgebouw, Anantha. Prewien is een toonaangevende stem in de Noord-Indiase klassieke muziek, van ragas en complexe melodieën. Hij groeide op als zoon van een hindoepriester. Hoe heeft hij dat ervaren? Ze spraken over zijn opvoeding, yoga, de Hindoestaans-Caribische gemeenschap en hoe Rotterdam voor hem als een warm bad was als tienjarige jongen uit Suriname.

Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap hebben we het deze vier weken over wetenschap en oorlog, met in deze uitzending het strijdtoneel van de zee. De zee: van nature vriend en vijand van ons koude kikkerlandje. Van oudsher is Nederland het land van de zeevaart en eeuwenlang was Nederland één van de grootmachten op zee. Maar tegenwoordig is dit anders. De marine kromp, samen met de krijgsmacht, maar werd nog steeds wereldwijd ingezet voor vredesmissies. De laatste jaren veranderde echter het wereldtoneel en horen we overal dat de dreiging van oorlog weer toeneemt. Kortom, we bevinden ons in ruig vaarwater. Maar hoe groot is die dreiging eigenlijk? En hoe groot is onze marine? Wat is de rol van zeemachten in het geopolitieke spel van vandaag? En vooral: welke rol kan de wetenschap daarbinnen spelen? Radio 1-presentator Bram van Diemen vraagt het Roy de Ruiter, kapitein-ter-zee. Hij is zowel kapitein-ter-zee bij de marine als bijzonder hoogleraar maritieme strategie aan de Universiteit Leiden. Als geen ander kent hij het spanningsveld tussen de verschillende werelden van de politiek, academia en defensie. Dinsdag 8 september om 21:15 begint op televisie de driedelige NTR serie Klaar voor de oorlog waarin presentator Petra Grijzen onderzoekt welke rol de wetenschap speelt op het slagveld van vandaag en morgen. Welke inzichten kunnen wetenschappers bieden over oorlog en vrede?

In De Nacht van BNNVARA gaat presentator Bemshi de Visser in gesprek met comedymaker en contentcreator Luuk Ornstein. Comedymaker Luuk Ornstein zat vroeger gewoon in de sales, tot een treinvertraging zijn leven veranderde. Luuk maakte de film De Tatta's en won daarvoor o.a. een Gouden Kalf. Een gesprek over negen acteerlessen, toeval en doorzettingsvermogen.

Hiphop wordt vaak gezien als een wereld waarin mannen de boventoon voeren. Maar volgens hiphoponderzoeker Kim Dankoor is er juist veel ruimte voor vrouwen om hun eigen stem te laten horen, grenzen te bepalen en zichzelf te presenteren zoals zij dat willen.  Van seksualiteit en vrouwelijke power tot schoonheidsidealen en zelfbeeld: in haar onderzoek kijkt Kim naar de invloed die rapmuziek kan hebben op hoe vrouwen naar zichzelf kijken. Want wat gebeurt er wanneer vrouwelijke rappers niet alleen gehoord worden, maar ook bepalen hoe zij gezien willen worden?  Luister naar het volledige interview met Kim Dankoor en ontdek waarom hiphop voor veel vrouwen meer kan betekenen dan alleen muziek.

Lang was een zandkorrel het kleinst in de wereld, en Venus het verste. Maar toen wetenschappers door lenzen in microscopen en telescopen gingen kijken, veranderde alles. Zonder de uitvinding van de lens zou onze wereld er totaal anders uit zien. In deze laatste nacht uit de Week van NTR Wetenschap spreekt presentator Renette Kwakkenbos met Tiemen Cocquyt, curator bij het Rijksmuseum Boerhaven in Leiden en wetenschapshistoricus. Hij promoveerde met onderzoek naar de 17e eeuwste microscopen van een van de bekendste Nederlandse wetenschappers: Antoni van Leeuwenhoek. In 1673 duikt Van Leeuwenhoek op 43-jarige leeftijd op, en begint hij aan de lopende band onderzoeken te publiceren. En hij valt op, omdat hij in bovengemiddeld veel detail zijn bevindingen beschrijft. Toen hij een wereld van piepkleine levende beestjes ontdekte in een druppel water uit een sloot, kon men niet meer om hem heen - zeker in een tijd waarin de wetenschap juist steeds verder weg probeerde te kijken, het universum in. Volgens Tiemen toonde hij aan: onder ons is óók nog veel te ontdekken. Antoni van Leeuwenhoek was naast een briljant onderzoeker ook een opvallend figuur, over wie volgens Tiemen veel anekdotes verteld kunnen worden. Zo heeft hij voor onderzoek zijn tanden afgeschraapt, tien dagen lang onafgebroken dezelfde sokken gedragen om tenenkaas te kweken, en zijn eigen sperma geprepareerd. Eén anekdote beleven we live tijdens deze uitzending, een primeur: verslaggever Bram van Diemen gaat langs bij Antoni van Leeuwenhoek, die in extase vertelt over de microscopische werelden die hij heeft gezien. Tiemen pleit ervoor om meer te knutselen, en wetenschap meer te zien als teamwork tussen denkers en doeners. Eigenlijk precies zoals Van Leeuwenhoek deze twee kanten in zich vereenzelvigde om baanbrekende wetenschap te bedrijven. 

Geld: rinkelende munten, betaalverzoeken en tikkies. Of misschien denk je meteen aan zwetende mannen op Wall Street, grote banken waarin onbegrijpelijke cijfertjes de toekomst van onze wereld bepalen. Maar ooit was het niet meer dan zout, schelpen of een simpel brokje zilver. Tegenwoordig is het niet meer weg te denken uit onze maatschappij. In bijna al onze relaties en bij alles wat we doen is geld betrokken, of je nu een avondje uit eten gaat of naar de dokter moet. Maar wat is geld nu eigenlijk? Wie bepaalt de regels, en hoe? En kunnen we die nog veranderen? Deze vragen en meer bespreekt Radio 1-presentator Bram van Diemen tijdens de Week van NTR Wetenschap met Coco Kanters. Ze is economisch antropoloog aan de Universiteit Utrecht. Als geen ander laat ze zien dat geld om meer draait dan economische modellen. In haar proefschrift deed ze onderzoek naar alternatief geld: nieuw geld dat op steeds meer plekken wordt ontworpen als verzet tegen ons allesoverheersende geldsysteem. Wat kunnen we leren van deze ‘geldmakers’, zoals zij ze noemt? Hoe vormen wij ons geld, en hoe vormt het ons? Ook vertelt Coco waarom het soms wetenschappelijk verantwoord kan zijn om koekjes te bakken en legt ze ons aan de hand van het alternatieve geldsysteem van de Bristol Pound uit hoe geld eigenlijk werkt. 'Geld wordt vaak vergeleken met water. Dat zegt veel over hoe we met z'n allen naar geld kijken.'  Coco Kanters - economisch antropoloog

In deze derde nacht van De Week van NTR Wetenschap spreekt presentator Syb Faes met Marco Langbroek over de uitvinding van de satelliet. Hoewel Marco inmiddels docent is aan de Lucht- en Ruimtevaartfaculteit van de TU Delft, is hij oorspronkelijk opgeleid als archeoloog. Het onderzoeken van de ruimte en wat daar allemaal langs komt vliegen begon als hobby. Marco bleek er echter zo goed in, dat hij tegenwoordig zelfs de Koninklijke Luchtmacht adviseert! Er zweven maar liefst 13.000 satellieten boven ons hoofd, waar we enorm afhankelijk van zijn: er zijn maar weinig apps op je telefoon die werken zonder satelliet, internationale televisie wordt ermee uitgezonden en zelfs ons elektriciteitsnetwerk kan tegenwoordig niet meer zonder. Veel satellieten zijn van particuliere bedrijven, met als bekendste voorbeeld de Starlink systemen van Elon Musk. Daarnaast zijn er steeds meer gevallen waarin satellieten worden gehackt. Juist omdat we er zo afhankelijk van zijn, ook in militaire conflicten, zijn we kwetsbaar en betekent controle over satellieten steeds vaker ook macht. De uitvinding van de satelliet werd definitief gemaakt door science fictionschrijver Arthur C. Clarke in 1945. Hij bedacht de geostationaire satelliet: die draait even snel om de aarde als dat die om haar as draait en staat zo op een vaste plek boven het aardoppervlak. Door die uit te rusten met communicatieapparatuur konden signalen via de ruimte de hele wereld rond worden gestuurd. Zijn idee sloeg aan: zeventien jaar later ging de eerste communicatiesatelliet de lucht in, die gebouwd werd door het Amerikaanse telecom-bedrijf AT&T. De eerste effectieve satelliet, de Telstar, was niet groter dan een basketbal. Maar de technologie ontwikkelde zich in zeer rap tempo verder en leidde tot een heuse strijd tussen de Russen en de Amerikanen. Benieuwd hoe dat afliep? Of hoe je zelf vanuit je kamer of tuin satellieten kan spotten? Luister dan naar deze uitzending van de Week van NTR Wetenschap.