De Nacht van...

We hebben het vaak over het ‘verwerken’ van een verlies. Alsof rouw iets is waar je uiteindelijk doorheen gaat en achter je kunt laten. Maar zo eenvoudig is het niet, vertellen socioloog Ameline Ansu en journalist Laura Iwuchukwu. Rouw heeft geen duidelijk eindpunt en iedereen gaat er op een andere manier mee om. De manier waarop je rouwt kan bovendien sterk samenhangen met wie je bent en wat je hebt meegemaakt. Zo kan het verlies van een ouder op jonge leeftijd bepalend zijn voor de manier waarop je later naar het leven, de dood en jezelf kijkt.    Ook praten Ameline en Laura over het ongemak dat rondom rouw kan ontstaan. Mensen willen vaak graag helpen, maar weten niet goed wat ze moeten zeggen of doen. Daardoor kan iemand die rouwt zich juist extra alleen voelen. “Jouw ongemak is ondergeschikt aan wat ik aan het meemaken ben,” vertelt Ameline. Soms hoeft er helemaal geen perfecte reactie of oplossing te zijn. Aanwezig zijn, luisteren en heel concreet hulp aanbieden kan al veel betekenen.

In De Nacht van Caribisch Netwerk sprak Guilliano Payne met auteur en oud-politica Varina Tjon A Ten over haar boek De Kracht van Verlies over Surinaamse rouwrituelen.  In de Surinaams-creoolse gemeenschap worden er vaste riten gevolgd, om de scheiding tussen leven en dood nauwkeurig in gang te zetten. Dat gebeurt vaak met zogenaamde afleggers, die de de overledene bewassen. Ze spraken over de herkomst van deze rituelen en wat ze vandaag de dag nog betekenen voor duizenden Surinamers.  Ook spraken wij over haar moeder, haar eigen kijk op de dood en of ze zelf al weet hoe ze ten grave gedragen wil worden.

Deze vierde en daarmee laatste uitzending in de serie van De Nacht van NTR Wetenschap over de rol van wetenschap binnen oorlog sluiten we af met de menselijke kant van conflict. Hoe kunnen we elkaar blijven vinden als de onderlinge afstanden steeds groter worden? Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos gaat in gesprek met historicus en pedagoog Bjorn Wansink over zijn onderzoek naar multiperspectiviteit. Ieder van ons heeft op elke zaak een ander perspectief, door de plaats en tijd waar we vandaan komen. Over het algemeen is dat geen probleem, tot er een conflict uit ontstaat. Wanneer gebeurt dat? En hoe kan je daar dan mee omgaan? Bij conflicten die raken aan onze identiteit en onze diepste waarden, zijn we geneigd snel in de verdediging of juist aanval te schieten. Bjorn is onder lid van het kernteam van Ter Info, een organisatie die is opgericht om scholen te helpen bij het bespreekbaar maken van terrorisme, politiek geweld en disruptieve momenten. Daar ontwikkelt hij lesmateriaal met en voor docenten. Over de hele wereld onderzocht Bjorn dit conflicten in de klaslokalen, en hoe docenten hiermee omgaan. Hij ontwikkelde bijvoorbeeld een model om de spanning tussen de relatie met de ander en het gesprek over de inhoud weer te geven. Hoe kan je je eigen grenzen en waarden bewaren, en ook de ander niet verliezen? Hoe mag iedereen er zijn zonder te vervallen in relativisme? Wat betekent neutraliteit, en hoe weeg je verschillende perspectieven tegen elkaar? Verder bespreken Renette en Bjorn lesgeven over hoop, onderwijs in conflictgebieden en een hele hoop casussen uit de praktijk van Bjorn.

Wat doe je als je leven van het ene op het andere moment tot stilstand komt? In 2021 liep Winnifred Noorlander twee hersenschuddingen op. Ze kon nauwelijks geluid verdragen, wist soms de namen van vrienden niet meer en kreeg vanuit de reguliere zorg weinig perspectief op verder herstel. Winnifred besloot zelf op zoek te gaan naar wat er nog wél mogelijk was. Met kleine oefeningen trainde ze haar brein en bouwde ze stap voor stap haar leven weer op. Wat begon als revalidatie, groeide uit tot een bijna onvoorstelbare uitdaging: zonder wetsuit het Kanaal overzwemmen, van Engeland naar Frankrijk. Na bijna 17,5 uur bereikte ze de Franse kust. Over die lange weg van kopje-onder gaan naar weer bovenkomen schreef ze het boek Hoofd boven water. En de boekpresentatie van dat boek is enkele uren achter de rug.

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA gaat Bemshi de Visser in gesprek met ruimtevaartingenieur Liam Pieters. Als kind wilde Liam niets liever dan astronaut worden — hij solliciteerde zelfs bij de European Space Agency. Die droom staat nog steeds overeind, maar in de tussentijd ruimt hij met lasers ruimtepuin op, hoog boven onze hoofden. Een gesprek over maanlanding-hoaxen, hoe je nou eigenlijk astronaut wordt en de duizenden stukken rommel die om de aarde zweven. Volg Liam Pieters op Instagram (https://www.instagram.com/liampieters/).

De Week tegen Pesten is begonnen en helaas is die week nog heel hard nodig. Bijna één op de vijf kinderen op de basisschool wordt gepest. Hoe ga je hier als ouder mee om? De dochter van Fiona Hack werd jarenlang gepest. Fiona zag van dichtbij wat pesten met haar dochter deed. Het begon al op jonge leeftijd, toen haar dochter als enige in de klas geen kerstkaart kreeg. Over de jaren heen werd het uitsluiten alleen maar erger en werd ze ook op andere manieren gepest. Als alleenstaande moeder heeft Fiona jarenlang gestreden voor een betere en veilige omgeving voor haar dochter. Haar zorgen werden op school niet gehoord. Ze hoorde zelfs dat haar dochter het pestgedrag zou uitlokken. Dagelijks bracht zij haar dochter met buikpijn naar school. Uiteindelijk bleek verhuizen de enige oplossing. Nu, jaren later, lijkt het ondanks alle negatieve ervaringen goed te gaan met de dochter van Fiona. Ze voelt zich gesteund en heeft vrienden met wie ze elke dag afspreekt. Zelf heeft Fiona de ervaringen verwerkt in thriller Droommoord. Deze is gebaseerd op de ervaringen met het pesten. Met dit boek en middels webinars wil Fiona ouders van gepeste kinderen een stem geven, maar ook handvatten om hiermee om te gaan. Want ook de ouders hebben steun nodig. 

Hoe wordt onze herinnering aan oorlog eigenlijk gevormd? Welke verhalen vertellen we elkaar, en hoe? Zo lang als de mensheid bestaat, vertellen we elkaar al verhalen. Of dat nou boeken, muziek, of verhalen rond het kampvuur zijn, ze vormen hoe we nadenken over de wereld om ons heen – en dus ook over oorlog. Denk bijvoorbeeld aan Soldaat van Oranje of het dagboek van Anne Frank. Deze nacht hebben we het over de manier waarop dit soort verhalen terugkomen in video games. Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap interviewt radio 1-presentator Bram van Diemen docent en onderzoeker aan de Afdeling Geschiedenis van de Erasmus Universiteit Rotterdam Pieter Van den Heede. Als geen ander kent hij het speelbord van oorlog en videogames. Wat vertelt de grote populariteit van oorlogsspellen ons over hoe we kijken naar oorlog? Welke spellen zijn er allemaal? Hoe geven die oorlog weer? 'Je hebt een onderzoekende en open blik nodig om het verleden echt te kunnen kennen.' Helpen al die spellen ons, ons te verplaatsen in oorlog, of koppelen ze geweld en leed los van elkaar? En hoe beïnvloeden games op hun beurt de oorlog zelf? Je hoort het in deze uitzending.

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA gaat Bemshi de Visser in gesprek met schrijver en spreker Manouk Schipper. Manouk verloor op haar 15de haar broer, niet veel later overleed ook haar vader. Ergens onderweg verloor ze ook zichzelf. Totdat ze besloot: "Ik beloof er alles uit te halen". En dat is ook de titel van haar nieuwe boek. Een gesprek over verlies, kwetsbaarheid en radicaal eerlijk zijn. Het boek 'Ik beloof er alles uit te halen' is vanaf 10 oktober beschikbaar via www.manoukschipper.nl. (https://www.manoukschipper.nl)