Door de lens van een theaterfotograaf

Je staat er misschien niet bij stil, maar achter de schermen van de magische kunst- en cultuurwereld werken talloze mensen. Voor elke voorstelling, elk concert en elke tentoonstelling werken creatievelingen dag in, dag uit aan perfectie. Van choreografen en technici tot theater fotografen en schrijvers: allemaal spelen ze een even grote rol.

In Backstage Met duiken we elke week in een ander creatief vak. Vandaag neem ik je mee in de wereld van theaterfotograaf Bart Grietens

Naast de Euromast in Rotterdam staat een klein theatercafé: Theater Mooi Weer. Zodra ik naar binnen stap, voel ik meteen de knusheid die deze plek zo uniek maakt. Hier ontmoet ik Bart Grietens, theaterfotograaf, die zich voorbereidt op de fotodoorloop. Terwijl hij zijn camera’s pakt, overlegt hij met het team van het theater hoe hij de voorstelling The Beauty Queen of Leenane van Theater Mooi Weer het beste kan vastleggen.

Van België naar Nederland

Bart fotografeert al ruim twintig jaar, van dansvoorstellingen tot opera. Toch ben ik nieuwsgierig hoe je eigenlijk in dit wereldje terechtkomt. “Ik woon nu elf jaar in Nederland, maar het begon in België,” vertelt hij. Daar volgde hij eerst een filmopleiding. Hij lacht even. “In het tweede jaar kregen we ook fotografie als vak. En toen merkte ik dat ik daar eigenlijk veel meer mee bezig was.” Uiteindelijk besloot hij in datzelfde jaar over te stappen naar fotografie.

Bart denkt even terug aan die tijd. “Ik moest een culturele reportage maken. Iedereen uit mijn klas ging een concert fotograferen, maar ik dacht: ik ga iets anders doen.” Zo kwam hij terecht bij een Italiaans dansgezelschap met drie danseressen. “Dat vond ik zó leuk, dat ik het jaar erop besloot er dieper op in te gaan.” En zo begon het balletje te rollen.

In het kort legt hij uit hoe hij is gekomen waar hij nu staat. “Ik ben zelf gezelschappen gaan benaderen: ‘Hé, ik ben student theaterfotografie, mag ik bij jullie komen fotograferen?’ Zo ben ik uiteindelijk bij dansschool P.A.R.T.S. terechtgekomen.”
Na tien jaar besloot hij, zonder vast plan, naar Nederland te verhuizen. Niet veel later kwamen daar nieuwe kansen op zijn pad.

Een werkdag in beelden

“Mijn werkdag begint meestal ’s avonds, tijdens fotodoorlopen,” vertelt Bart. Dat zijn voorstellingen zonder publiek, zodat hij vrij kan fotograferen. “Ik sta dan voor de zaal, maar er zit niemand.”

Tijdens de voorstelling reageert hij op emoties, en probeert hij zo de voorstelling het best vast te leggen. “Ik luister heel erg, want mensen vragen me altijd van ja, zie je wel iets van de voorstelling? Maar eigenlijk krijg ik het best wel mee. Dus ik reageer heel erg op emoties, maar ook heel erg op beweging.” Zo’n doorloop duurt vaak anderhalf uur, waarna hij weer in de trein stapt.

Bij een deadline maakt hij diezelfde avond al een eerste selectie. Van zo’n zevenhonderd foto’s blijven er uiteindelijk honderd over. De volgende ochtend bewerkt hij die beelden: wat contrast, het licht mooi krijgen. “En die stuur ik dan vóór de middag, eigenlijk nog voor de lunch, naar de klant.” Is iedereen tevreden, dan is het klaar. “Moet er toch nog een microfoontje of zendertje weggewerkt worden, dan doe ik dat snel nog even.” Daarna stuurt hij zijn factuur.
“Eigenlijk is het heel simpel,” zegt hij lachend. “Fotograferen, bewerken en de factuur sturen.”

Wie het kleine niet eert...

Van grote opera’s tot afstudeervoorstellingen: Grietens ziet het allemaal tijdens zijn werkdagen. “Het is eigenlijk wel grappig,” zegt hij. “Ik word tegenwoordig veel gevraagd voor de grote zaal. Dat komt omdat ik ooit het geluk heb gehad om een grote zaal voorstelling te mogen fotograferen. En er zijn er ook niet zo heel veel die dat doen, of er goed in zijn.”

Toch ligt zijn hart ergens anders. “Mijn hart ligt bij de vlakke vloer. Daar kan je heel dichtbij komen en echt mooie foto’s maken. Maar ik vind ze allebei leuk, hoor.” Hij legt het verschil uit. “Bij vlakke vloer kan je vaak makkelijk op scène komen. Er zijn meestal minder spelers en je hebt meer ruimte. Je kunt alle hoeken nemen. Nou ja, makkelijk… het is vooral heel intuïtief.”

Bij de grote zaal werkt dat anders. “Daar sta je vaak lager dan de spelers, omdat je in of bij de orkestbak staat. Soms kan die omhoog, maar je hebt nooit echt veel ruimte. En diagonalen fotograferen lukt bijna niet.” Bovendien wordt er breed gespeeld. “De ene acteur staat helemaal links, de andere helemaal rechts, en dat is dan een dialoog. Dat krijg je gewoon niet goed in één beeld.”

“In een kleine zaal kan je achter een speler gaan staan en zo een kort lijntje maken. Dan voelt het beeld meteen intiemer. In een kleine zaal werk je veel meer op gevoel. Dat is voor mij het grote verschil.”

Een breed spectrum

Of het werk na al die jaren interessant blijft? Daar hoeft Bart niet lang over na te denken. “Ja,” zegt hij meteen. “Ik kom door het hele land, maar ook in België en af en toe in het buitenland.” Andere vormen van fotografie doet hij nauwelijks meer. “Maar binnen theater zit voor mij eigenlijk het hele spectrum.”

Dat begint bij afstudeervoorstellingen en lessen op de theaterschool. “Dat kan theater zijn, maar ook dans.” Daarnaast fotografeert hij circus, performance, dansvoorstellingen en natuurlijk theater in alle vormen: “Van een monoloog tot een musical. En uiteindelijk eindigt het bij opera.” Dat alles samen noemt hij “een gigantisch pakket aan leuke dingen, dat eigenlijk elke dag anders is.”

Bart fotografeert zo’n vijftig tot zeventig voorstellingen per jaar. Hij reist daarvoor steeds naar andere steden en leert telkens nieuwe mensen kennen. Natuurlijk zit er soms ook iets tussen dat niet meteen zijn cup of tea is. “Heel af en toe gebeurt er op scène gewoon niet zo veel. Dan moet je het voor jezelf interessant maken.” Dat ziet hij als een belangrijk onderdeel van zijn vak. “Je probeert te kijken hoe je een voorstelling die op het eerste gezicht misschien wat rustig is, toch spannend in beeld kunt brengen. Dat kan door een andere hoek te kiezen of te spelen met sluitertijd. Dan kan er ineens een heel boeiend beeld ontstaan.”

Juist dat maakt het werk interessant, zegt hij. “Om elke voorstelling zo goed mogelijk te fotograferen en in beeld te brengen, zodat mensen nieuwsgierig worden en denken: daar wil ik naartoe.”

Volharding en koppigheid

Bart hoeft er even niet lang over na te denken. “Ik ben er vooral trots op dat ik ervan kan leven. Dat dit gewoon mijn baan is.” Dat hij er goed in is, blijkt volgens hem vanzelf. “Ik word veel gevraagd. En dat heeft lang niet zo gevoeld, zeker in België. In die eerste tien jaar leek het soms alsof het nooit zou lukken, omdat er gewoon weinig kansen waren.”

Toch bleef hij doorgaan. “Met volharding, koppigheid misschien,” lacht hij. “En uiteindelijk is het gelukt.” In 2019 won hij de Theaterfotografieprijs. “Dat voelde echt als een bekroning.” Daarna ging het snel: hij werd steeds vaker gevraagd en elke maand kwam er wel een nieuwe klant bij. “Dus ja,” zegt hij, “ik ben er trots op dat ik theaterfotograaf ben. En vooral dat ik dat eigenlijk helemaal zelf heb opgebouwd.”

Toch een kleine droom

Bart is duidelijk tevreden met waar hij nu staat en met de kansen die hij heeft gekregen. “Ik werk inmiddels met een aantal van de grootste gezelschappen van Nederland, en dat is super fijn. Daar ben ik echt heel trots op.” Hij glimlacht als ik hem toch vraag of hij nog een droom heeft.

“Ja, misschien in het buitenland,” zegt hij. “Dat lijkt me wel een keer heel spannend. In een internationaal operahuis, bijvoorbeeld in Berlijn of Wenen. Of bij een groot stadstheater in Londen of Parijs.” Maar bijna meteen nuanceert hij dat. “Eigenlijk vind ik kleine producties op de vlakke vloer nog steeds het spannendst. Dus ze mogen me ook gewoon bellen voor een hele kleine voorstelling in Duitsland.”

Liever een video? Bekijk het interview op onze Instagram