Tip van Alma Mathijsen
Een schilder met duizend stijlen
Ik was naar de tentoonstelling van Jan Toorop in Singer Laren en had geen idee wat ik ervan moest denken. Een tijd daarvoor was ik verliefd geworden op een schilderij van hem. In De vagebonden ligt een vrouw uitgestrekt op een graf in een helderblauw gewaad, om haar heen verzamelen zich de doden die haar aan haar benen naar de onderwereld trekken. Als ze te lang blijft rouwen zal ze worden opgenomen in het kerkhof. Precies dat schilderij kon ik nergens terugvinden in de uitgestrekte zalen.
De stijl die in De vagebonden naar voren komt kon ik amper terugvinden. Jan Toorop zwiert tussen talloze manieren van schilderen. Soms maakt hij aangezichten van de zee alsof hij net in de leer is geweest bij een impressionistische kunstschilder, dan tekent hij reclame voor slaolie in weelderige Jugendstil-lijnen, om zich daarna in het Pointillisme te storten. Deze man wil te veel, dacht ik terwijl ik tussen de vele bezoekers heen naar zijn schilderijen gluurde.
Pas toen ik naar de aflevering van Nu te zien keek, begreep ik Jan Toorop beter. In deze serie bezoekt telkens een andere directeur van een museum een expositie ergens in het land. Dit keer is dat Marc de Beyer van het Teylers Museum. Ik ben in eerste instantie vooral jaloers dat hij door lege zalen mag waden, zonder andere mensen die telkens zo dichtbij gaan staan dat ik hun adem kan ruiken. De Beyer vertelt over de Indische achtergrond van Toorop en dat hij zichzelf vaak met batik doeken schilderde.
‘Het grappige is dat batik helemaal niet gedragen werd door Indische Europeanen zoals Toorop, maar blijkbaar vindt hij het toch belangrijk om zijn Javaanse identiteit hier naar voren te laten komen.’
De Beyer legt dezelfde route af als ik, maar ervaart die totaal anders. Waar ik telkens op zoek was naar lugubere taferelen op het kerkhof, verhoudt hij zich tot de werken zoals ze zijn. Pas achteraf kan ik het plezier van Toorop zien, hij durfde te experimenteren, hij durfde los te komen van een stijl voordat die ingesleten raakte, hij durfde weg te draaien van zichzelf. Ik kan me haast niet voorstellen dat deze man zich ooit verveeld heeft, nog voordat het kon gebeuren had hij zich al gewijd aan een compleet nieuw genre.
