Tip van Alma Mathijsen
Wat een boekhouder en een cartoonist gemeen hebben
Als kind wilde Jip van den Toorn boekhouder worden. Dat leek haar heerlijk overzichtelijk. Ze zag voor zich hoe ze het leven van anderen zou categoriseren. Maar als snel spatte haar droom uiteen, want ze is al op jonge leeftijd cartoonist geworden.
Aan Vrij Nederland vroeg ze zelf of ze een wekelijkse tekening bij het nieuws mocht maken. Want het nieuws verandert altijd, dus had ze telkens iets om een beeld bij te verzinnen, en zo kon ze ook nog eens geld verdienen. Inmiddels werkt ze voor vele kranten waaronder De Volkskrant, won ze de Inktspotprijs en kent haast iedereen haar iconische stijl waarin ze in één oogopslag de moderne wereld kritisch blootlegt.
Regisseur Stephane Kaas volgt haar terwijl ze de kranten doorbladert, op zoek naar goede ideeën, soms krabbelt ze wat neer, zet ze een paar lijnen op papier. Fatbikes zijn geen goed onderwerp, concludeert ze, die vinden we allemaal stom, dat is te makkelijk. Haar hond Bennie scharrelt door haar huis, terwijl ze kalm en nadenkend de vragen van Kaas beantwoordt. Ze hebben een prettige dynamiek, alsof hij al jaren bij haar over de vloer komt.
Door de documentaire worden beelden van de genocide in Gaza gesneden, Van den Toorn is iemand die zich al vroeg uitsprak.
‘Nou, ik dacht we zijn eigenlijk heel langzaam en heel symbolisch mensen aan het helpen, maar op een soort manier dat je mensen helemaal niet redt.’
Ze schetst een klif waaraan iemand zich met moeite vasthoudt, terwijl er twee mensen boven aan het overleggen zijn zonder te helpen. Daarna schetst ze een ambulance die met 5 km/u door de straten rijdt. We zien haar daadwerkelijk tot een idee komen. Het lijkt me niet dat zoiets in de aanwezigheid van iedere regisseur lukt.
Hoewel ze geen boekhouder is geworden, schept ze nog steeds orde in chaos. Ze doorziet feilloos hoe systemen falen en kan dat ook nog eens vangen in een duidelijk beeld. Ze hoeft geen Exel-kolommen in te vullen, maar het is zeker dat ze overzicht schept. Ook al worden we soms net zo treurig van de staat van de wereld die ze schetst als van onze belastingaangifte.
