Opium

Selma van Dijk in gesprek met Caroline Roodenburg-Schadd, gastconservator bij Singer Laren. Daar is deze herfst de tentoonstelling Herman Kruyder. Expressionist van de ziel te zien. Herman Kruyder (1881–1935) is een van de meest markante en uitzonderlijke expressionisten van Nederland. Vanwege zijn mentale kwetsbaarheid wordt Kruyder in het verleden vaak weggezet als mad genius, einzelgänger en kinderlijk talent. Op basis van nieuw kunsthistorisch onderzoek plaatst gastconservator Caroline Roodenburg-Schadd juist zijn artistieke ontwikkeling centraal. Kruyder blijkt een kunstenaar met een zeer eigen poëtische beeldtaal vol contrasten. Harmonieuze kleuren staan naast dissonanten en het kinderlijk naïeve naast uitingen van beklemming. Deze spanning geeft zijn kunst een grote zeggingskracht.  De tentoonstelling is de eerste monografische presentatie van zijn werk in dertig jaar.

Shula Tas praat met schrijver Gerwin van der Werf over zijn nieuwe roman Het lied van Rosa. Het Zwarte Woud anno 985. Nadat haar dorp verwoest is komt Rosa verkleed als jongen in een klooster terecht. Daar kan ze doen wat ze het liefste wil: zingen en studeren. Haar zuivere stem en muzikale gehoor brengen haar uiteindelijk naar Metz en Reims. Rosa is slim, autonoom en ambitieus. Maar ambitie is gevaarlijk, zeker voor een jonge vrouw die zich als man voordoet. Friso is een musicoloog in de twintigste eeuw. In Laon bestudeert hij een beroemd graduale, een muziekboek uit de tiende eeuw. Uit het manuscript zijn enkele pagina’s verdwenen. Hij verliest zich in speculaties, raakt volledig van het pad af. Maar dan komt hij Rosa op het spoor. Of is het andersom? Hun levens raken elkaar, met duizend jaar ertussen.

Beitske de Jong in gesprek met podcastmaker Marijn Lansbergen. Hij maakte de podcast De Rolststoelrovers, daarin wordt een opmerkelijke kunstroof uit jaren '80 gereconstrueerd. Wat dreef twee jonge mannen ertoe om begin jaren 80 tientallen kostbare heiligenbeelden uit kerken en kathedralen in Nederland en België te stelen? De nieuwe podcast De Rolstoelrovers vertelt het verhaal van misschien wel de meest opmerkelijke kunstdiefstal uit de Nederlandse geschiedenis. Geen whodunnit, maar een whydunnit, waarin niet de daders, maar hun motief centraal staat. Met een rolstoel en een zelfgemaakte telescopische hengel wisten twee mannen uit Den Bosch en Rosmalen anderhalf jaar lang ongezien toe te slaan, totdat ze bij toeval werden opgepakt na een verkeerscontrole. In een garagebox trof de politie een verborgen ‘museum’ aan: tientallen eeuwenoude beelden, keurig gerestaureerd en uitgestald. Volgens de politie waren het geen professionele criminelen die uit waren op geldelijk gewin, maar werden ze gedreven door een obsessieve verzamelwoede. Podcastmaker Marijn Lansbergen onderzoekt of die conclusie wel klopt. Marijn Lansbergen werkt als journalist en eindredacteur voor programma's als Spijkers met Koppen, EenVandaag en Ter Plekke.

Beitske de Jong in gesprek met schrijfster Suzanna Jansen. Duizenden Nederlandse vrouwen verdwenen in de jaren vijftig en zestig naar rusthuizen en herstellingsoorden. Ze hadden hoofdpijn, waren uitgeput of kampten met andere gezondheidsklachten. Rust was het recept. Maar wat als deze vrouwen helemaal niet ‘zwak’ of ‘overspannen’ waren? Wat zegt deze geschiedenis over hoe er nog altijd naar de vrouwengezondheid wordt gekeken? In Project RUST, het essay voor de Maand van de Geschiedenis, brengt Suzanna Jansen een vergeten hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis onder de aandacht. Ze las talloze brieven en sprak met kinderen van moeders die werden opgenomen. Hun verhalen laten zien hoe ingrijpend deze opnames waren voor het gezin en hoe weinig van deze geschiedenis is vastgelegd. Samen met de Maand van de Geschiedenis en Atria roept Jansen op om herinneringen, documenten en verhalen te delen, zodat deze geschiedenis bewaard blijft voor toekomstig onderzoek. Suzanna Jansen is auteur van onder meer bestsellers Het pauperparadijs en De omwenteling.

Beitske de Jong praat met regisseur Noël Loozen over zijn film Toutes Directions, die in première gaat als slotfilm van het Nederlands Film Festival. Vanaf 1 oktober is Toutes Directions in het hele land te zien. Wanneer de 71-jarige Limburgse regiotaxichauffeur Sjef hoort dat hij zijn geliefde baan kwijtraakt, kiest hij onverwacht een andere afslag en neemt hij zijn vaste passagiers mee voor een rit die niemand van hen had zien aankomen. Wat start als een impulsieve beslissing, groeit uit tot een reis die bij iedereen iets losmaakt, en die Sjef de moed geeft om aan de rest van zijn leven te beginnen.

Selma van Dijk praat met theatermaker Karlijn Kistemaker over haar voorstelling Buikzwam. Theatermaker Karlijn Kistemaker ging gedurende haar leven 17 keer naar de huisarts met ernstige buikpijnklachten. Na vele wegwuivende gebaren, pijnstillers en diëten las ze bij toeval een artikel over Birgit Schuurman, waarin zij vertelt dat ze waarschijnlijk de chronische ziekte endometriose heeft. Niet lang daarna krijgt Karlijn de diagnose van een veel te vlotte arts die niks vermoedend roept: ‘Oh en heb je nog een kinderwens?’ Wat volgt is een wonderlijke reis langs weefsellandschappen, klodders koude gel, hormoonspuiten en de terugkerende vraag: wil ik een kind of wil ik dat het lukt? 1 op de 10 personen met vrouwelijke geslachtskenmerken heeft endometriose. Dat zijn bijna 500 duizend mensen in Nederland en 200 miljoen wereldwijd. Dat is evenveel als alle mensen op aarde met een Netflix abonnement. Wat is het precies? Hoe kan het dat deze ziekte zo onbekend is? En waarom duurde het 24 jaar voordat Karlijn de diagnose kreeg? In haar solo Buikzwam vertelt Karlijn op droogkomische wijze over haar ervaringen met endometriose en vruchtbaarheidsproblemen. Ook doet ze verslag van ontmoetingen met lotgenoten in sfeerloze wachtkamers en op duistere internetfora. 

Shula Tas in gesprek met Massih Hutak, rapper en schrijver uit Amsterdam-Noord. In zijn nieuwe boek Voor Issa bereidt hij zich in twaalf weken voor op een bokswedstrijd. Tijdens de fysiek en mentaal intense trainingen reflecteert hij op zijn verleden. Hoe is hij hier terechtgekomen? Een debuutroman over de wording van een man. Over het overwinnen van verlies. Over broederschap, vriendschap en ouderschap. En hiphop. Over opgroeien op een pleintje vol mannen en in een huis zonder vrouwen.  Naast muziek maken en schrijven zet Massih Hutak zich ook in voor jongeren: hij is verantwoordelijk voor activistische initiatieven zoals de Kantel de macht-stemcampagne, waarmee hij jongeren aanmoedigt te stemmen, en Verdedig Noord, het project dat zich inzet tegen de blinde gentrificatie van Amsterdam-Noord. Ook zijn boek Jij hebt ons niet ontdekt, wij waren hier altijd al (2020) werpt een blik op de gentrificatie en haar gevaren in deze wijk. 

Shula Tas in gesprek met theatermaker Eran Ben-Michaël. Eran Ben-Michaël (bekend van theatergezelschap George & Eran Producties) richtte een nieuw gezelschap ERAN&CO op en is met een nieuwe voorstelling AI&IK in theaters te zien. In deze dialoog over virtuele vriendschap staan mens Eran en machine Eva voor het eerst zij aan zij op het toneel. Wat begint als een speelse ontmoeting op het snijvlak van theater en stand-up comedy, groeit uit tot een confronterend en geestig onderzoek naar onze intieme relatie met technologie. In een tijd waarin AI niet alleen gebruikt wordt als digitale allesweter of artificiële assistent, wordt de grens tussen hulpmiddel en hechte band steeds vager. Waar Eva begon als Eran's altijd beschikbare assistent groeide ze uit tot luisterend oor, vriend en nu zelf tot zijn medespeler in deze technologische theatervoorstelling.