Tip van Alma Mathijsen
NPO Doc – Dahomey: Een gestolen artefact spreekt ons toe
‘Zo lang als ik me kan herinneren heb ik niet zo’n duistere en troebele nacht meegemaakt. [...] Vandaag hebben ze mij uitverkoren, alsof ik hun mooiste en meest legitieme slachtoffer ben. Ze hebben me de naam 26 gegeven.’
In de documentaire Dahomey (2024) spreekt een geschilderd houten beeld van koning Ghézo uit Dahomey, wat we nu kennen als het West-Afrikaanse land Benin, ons toe. Hij regeerde over het koninkrijk van 1818 tot 1859. Het beeld werd gestolen door de Fransen tijdens een van hun vele rooftochten tijdens het kolonialisme. Ze hebben anno nu nog zeker 7000 artefacten in hun bezit, waarvan ze er 26 teruggeven. Die terugreis volgt regisseur Mati Diop op magnifieke wijze. Zonder uitleggerige voice-over, zonder talking heads die de boel moeten duiden, alleen de stem van Ghézo alias nummer 26 geeft ons houvast. Precies dat gegeven maakt deze documentaire, die op het filmfestival van Berlijn de Gouden Beer won, magisch en wonderschoon.
Tussen de woorden van Ghézo door, wordt een grootse discussie tussen studenten van de Universiteit van Abomey-Calavi getoond. Iedere student ziet de terugkeer van de gestolen kunst anders en houdt bevlogen een betoog.
‘U zegt dat 90 negentig procent van ons cultureel erfgoed zich in het buitenland bevindt. Dat klopt niet. Cultureel erfgoed bestaat uit materieel en immaterieel erfgoed. Een deel van ons materiële erfgoed bevindt zich in het buitenland. Maar ons immateriële erfgoed, onze dansen, tradities en kennis, zijn nog hier.’
Er klinkt luid applaus en gejoel. Ook hier spreekt niemand recht in de camera. De kijker wordt niet bij de hand genomen maar mag zelf mee zweven op reis met Ghézo, die ook lange tijd niet te horen is. Het vergt een nieuwe vorm van concentratie die de moeite meer dan waard is. Het komt niet vaak voor dat ik in een week twee documentaires zie waarvan ik dol enthousiast word. Dat ik haast zin krijg om compleet vreemden op straat vast te pakken en ze ervan te overtuigen om alles uit hun handen te laten vallen en meteen naar huis te gaan om alles te bekijken. Toch is het zo. Dus bij deze: lieve vreemde, laat alles uit je handen vallen, het is tijd om televisie te kijken.
