Tip van Rachel Pouwer
Wat is de route voor rouw? Anne Cappendijk over Mourning Traffic
Een rotonde, een doodlopende weg, een waarschuwing. In de installatie Mourning Traffic van kunstenaar en illustrator Anne Cappendijk hebben verkeersborden een nieuwe betekenis. De 92 wegwijzers vertellen het verhaal van de plotselinge dood van de vader van Anne, die net aan diens afstudeerjaar aan de kunstacademie begon en besloot alle ervaringen direct in werk om te zetten. De installatie is nu te zien in Museum Tot Zover, waar de kleurrijke borden bezoekers uitnodigen om dichterbij te komen.
‘Ik ga dit nooit verwerken’
Mourning Traffic is inmiddels op verschillende plekken te zien geweest en krijgt nu ook een nieuw leven in boek-vorm (Uitgeverij Blauw Gras). Toch blijft het voor Anne vreemd om z'n persoonlijk verhaal steeds tegen te komen. "Alles blijft gek. Ook dat het werk zo goed is ontvangen, dat het hier nu staat en dat ik allemaal mooie dingen mag doen. Maar dat kan ik dus helemaal niet met hem delen.” Heeft het maken van de installatie Anne geholpen bij het verlies? Daar is een uitgesproken antwoord op: "Ik ga dit nooit verwerken. Ik weet niet eens of ik het wil verwerken. Want dat zou dus betekenen dat het hier stopt. Maar het blijft voor altijd een onderdeel van mij.”
Waarom verkeersborden? Omdat verlies zich niet alleen manifesteert op grote, plechtige momenten. Het zit ook in een liedje, een geur of een beeld dat je onverwacht terugbrengt naar iemand die er niet meer is. "Je wordt heel vaak opeens meegenomen”, vertelt Anne. "Dus het zit juist heel erg in de kleine dingen. En eigenlijk ook in de grote.” Op een van de borden staan herinneringen aan dingen die ze niet meer met haar vader kan doen: samen hockeyen, tafeltennissen, fietsen of skiën. De verkeersborden maken die abstracte ervaring tastbaar. Een doodlopende weg verbeeldt niet alleen de uitvaart, maar ook het besef dat bepaalde ervaringen niet meer terugkomen. Tegelijkertijd zijn de beelden herkenbaar voor mensen met hun eigen verlies. Voor Anne is dat een belangrijke reden om haar verhaal te delen: niet omdat iedereen hetzelfde meemaakt, maar omdat verdriet op onverwachte momenten herkenning kan oproepen.
Rouw zit in de kleine dingen
Als Anne één ding wil meegeven aan mensen die iemand in rouw willen steunen, dan is het dat goede bedoelingen niet altijd genoeg zijn. "Mensen zeggen heel vaak: ‘Je mag me altijd bellen.’ Of: ‘Denk goed om jezelf.’ Maar ik ga niet bellen, want ik kan me daar helemaal niet toe zetten.” Haar advies is daarom: "Wees concreet.” Bied aan om langs te komen, neem iets mee of vraag of je samen boodschappen kunt doen. De 92 verkeersborden in Museum Tot Zover geven geen handleiding voor rouw, maar laten wel zien hoeveel er schuilgaat achter wat je aan de buitenkant ziet.
Het interview met Anne Cappendijk zie je in NPO Cultuur (NTR) op 23 oktober om 10:40 uur op NPO 2 en gelijk daarna op NPO Start.
