Tip van Pieteke Dik
De weg naar Fenix
Sinds mei dit jaar is Rotterdam een museum rijker. Fenix, het kunstmuseum over migratie, werd toen geopend door Koningin Maxíma. Dat openingsmoment is ook precies waar de documentaire De weg naar Fenix van filmmaker Mark Bakker begint. Daarna springen we 5 jaar terug in de tijd, naar toen de loods niet schoon opgeleverd werd. ‘Ik schrik hier wel van’, zegt oud Rijksmuseum directeur Wim Pijbes, die grootse plannen heeft voor het museum. In de ruim een uur durende documentaire volgen we de complete opbouw van het Fenix kunstmuseum. Van de eerste sloopwerkzaamheden in de oude loods tot de verzameling van de kunstwerken die er te zien zijn.
Migratiemuseum
Onderwerp van het museum is migratie. Al vroeg in de documentaire wordt duidelijk wat de insteek is: ‘’Er bestaan al musea over de historische kant van migratie én tentoonstellingen met het thema migratie. Dat moeten we hier samenbrengen.’’ Ook is het doel het museum internationaal interessant te maken en mensen te trekken van over de hele wereld. De locatie van het museum is onlosmakelijk verbonden met migratie, je kijkt immers uit op Hotel New York, gevestigd in het voormalige directiegebouw van de Holland-Amerika Lijn. Daar kwamen tussen 1873 en 1978 veel immigranten aan die vanuit Amerika naar Rotterdam kwamen. In deze documentaire is ook archiefbeeld te zien van de mensen die van de boot afstappen in Rotterdam, tegenover waar nu dus het museum zit.
Architectuur
Er zit heel veel geschiedenis in de loods waar het nieuwe museum intrekt. Daarom is er een architect gevraagd om een ontwerp te maken wat ook de toekomst in het museum brengt. We zien de gesprekken tussen het team van Fenix en de architect, die snel met het idee komt een soort tornado in het midden te maken. Die metalen tornado, waarin je naar boven kan lopen, gaat door grenzen heen, net zoals migranten dat doen. Als je erdoorheen naar boven loopt, maak je een reis en eenmaal op het uitzichtpunt op het dak van het gebouw, heb je een nieuw perspectief. We volgen het proces van de eerste schetsen van de architect, tot de bouw bij een bedrijf in België, tot de plaatsing in Rotterdam.
Meeuw op het dak
Een steeds terugkerend onderwerp van gesprek in de documentaire is de zeemeeuw op het dak van de loods. Dezelfde architect als van de metalen tornado in het gebouw, heeft een zeemeeuw ontworpen van zo’n zes meter hoog, die op de hoek van de loods op het dak moet komen te staan. Ook dit ontwerp is volledig in het thema migratie: de zeemeeuw is overal ter wereld te vinden. Hij is de laatste die je uitzwaait als je vertrekt uit een land en de eerste die je op staat de wachten als je ergens aankomt. Er is echter veel te doen om deze zeemeeuw op het dak… Zo zien we bijeenkomsten van omwonenden, die de meeuw ronduit lelijk vinden. Dan blijkt tot overmaat van ramp ook dat de meeuw veel te zwaar zou zijn en dus de hele onderliggende constructie van het gebouw moet worden aangepast. Uiteindelijk komt de veelbesproken meeuw er niet. ‘’Dat ding kost gewoon een miljoen’’, aldus Pijbes.
Kunst in het museum
Door de documentaire heen zien we verschillende fases van het samenstellen van de kunstcollectie van het nieuwe museum. Zo gaat het team van Fenix langs bij het Canadian Museum of Immigration at Pier 21, waar juist mensen van de boot uit Rotterdam stapten om zich in Canada te vestigen. Dat museum is echt een historisch museum en dat is nou precies niet het doel van Fenix. We zien hoe ze op een kunstbeurs rondkijken, opzoek naar spectaculaire werken voor in de collectie. Ook gaan we in de documentaire langs bij verschillende kunstenaars die werken maken in opdracht van het museum. Ze zijn aan het boetseren of schilderen terwijl ze vertellen over hun kunstwerken. Een van de conservatoren is ook bezig een imposante collectie koffers aan te leggen, met elk hun eigen verhaal. We zien hoe hij die koffers op gaat halen bij mensen, die er allemaal een persoonlijk verhaal bij hebben. Soms zijn de mensen zelf naar Nederland gekomen met die koffer, soms zijn het verhalen van ouders of grootouders die met de koffer hierheen zijn gereisd.
De Uur van de Wolf(NTR) documentaire De weg naar Fenix geeft een compleet beeld van de opbouw van dit museum en de visie erachter. Het is een interessante documentaire voor eenieder die al in het museum geweest is, die er binnenkort naartoe gaat of de persoon die gewoon nieuwsgierig is hoe de opbouw van een nieuw museum in zijn werk gaat. Je kijkt De weg naar Fenix via deze link op NPO Start.
