Tip van Alma Mathijsen
Kusama in Holland: Hoe had Kusama het in Holland?
Als ik aan Yayoi Kusama denk, zie ik ontelbaar veel stippen. Onlangs overleed de iconische kunstenaar die iedereen met enig kunstzinnig besef kent. Op 97-jarige leeftijd. In Het Stedelijk Museum Amsterdam is nu een overzichtstentoonstelling van haar jarenlange werk te zien. En daar is nu ook een Nederlandse documentaire bij gekomen van Sherman de Jesus: Kusama in Holland.
De beelden van de jonge Kusama zijn ontroerend, nergens zie ik haar lachend, altijd geconcentreerd en telkens draagt ze prachtige outfits. Een zwarte jas van apenhaar komt het meest voorbij, maar ook haar kleurrijke bodysuits vol stippen draagt ze vaak. Haar lange haren beplakt met cirkels blijven ook in het geheugen hangen. Net als de tientallen naakte mannen die ze tijdens een happening beschildert met stippen en symbolen.
Een aantal Nederlandse kunstenaars komt voorbij. Een fotograaf vertelt over de tijd dat ze bij haar in huis kwam logeren.
‘In het dagelijks gebruik was ze heel lastig. Ging je in een restaurant eten en natuurlijk wilde ze met stokjes eten. Ja, Japanners eten met stokjes.’
Het zijn deze momenten in de documentaire dat ik liever wegkijk en me schaam voor het Nederland waarin ze terecht kwam. Maar dan zijn er ook weer momenten waarop teksten van Kusama zelf klinken met prachtig geanimeerde tekeningen van Cristina Garcia Martin. Die haar innerlijke wereld prachtig weergeven, waarin bloempatronen op een tafelkleed niet kunnen stoppen met bewegen. Zo komen haar schilderingen tot leven.
Kunsthistoricus Caroline de Westenholz vertelt over de eerste Europese solotentoonstelling in Den Haag van Kusama in 1965, getiteld Facetten van hedendaagse erotiek. De ruimte stond vol met fallische objecten. Een moeder die haar kind naar de tandarts bracht, die ongelukkigerwijze boven de galerie zat, had geklaagd bij de zedenpolitie.
‘De politie heeft meteen iemand langs gestuurd en vanaf dat moment moest er bij de ingang iemand staan die bezoekers ontving en die vroeg: ‘vindt u erotische kunst vies?’ En als ze dan ‘ja’ antwoordden mochten ze niet naar binnen.’
Het liefst had ik van Yayoi Kusama zelf gehoord hoe ze haar tijd in Nederland had beleefd. Dat blijft, ook na het zien van Kusama in Holland, gissen.
