Tip van Alma Mathijsen
DOCS: Niemand vergeet Jotie T’Hooft
Duizend bladzijdes aan gedichten schreef Jotie T’Hooft voor zijn dood op zijn eenentwintigste. Het lukte hem niet om zijn weg te vinden op de middelbare school, op zijn veertiende raakte hij verslaafd aan speed. Hij leefde wild en tumultueus. Desondanks bleef hij doorschrijven.
Het is ongelooflijk dat hij zo jong al poëzie schreef die zoveel jaren later nog steeds gretig gelezen wordt. Vooral door jonge mensen, die in hem een compagnon zien die altijd van hun leeftijd blijft.
Hij zou dit jaar 70 zijn geworden. Dat was aanleiding voor drie jonge Belgische kunstenaars om opnieuw zijn werk in te duiken. Hanna Mensink, Robbe Embrechts en Winter De Cock volgen zijn voetsporen door Vlaanderen in een tweedelige podcast voor NPO Docs getiteld: Joootie. Een van hen heeft een briefwisseling tussen Jotie T’Hooft en Gerard Reve in haar bezit. Ze gebiedt haar medebewonderaars er uiterst voorzichtig mee om te gaan.
‘Dat is prachtig dit!’
‘Ja, dat is mooi, hè?’
‘En die flirten toch een beetje met elkaar?’
‘Ja die flirten wel, maar Jotie zegt wel: ‘Liever niet Gerard, alsjeblieft’.’
En dan raak ik net als de Vlamingen betoverd. Ik kan er niet helemaal de vinger op leggen wanneer het precies gebeurt. Misschien komt het door de laatste regels van een van zijn verzen:
Soms word ik krijsend wakker.
Soms word ik afgevoerd en verdoofd,
soms vastgebonden.
Er zijn momenten waarop ik eeuwenlang
mijmerend volmaakt gelukkig ben:
wanneer ik dan mijn handen op de aarde leg
zijn het kleine handen.
Het is die tegenstelling uit In het gedicht dat me zo raakt. Hoe kunnen die uiterste vormen van geluk en wanhoop zo dicht naast elkaar bestaan? En toch is het zo. Ook ik heb me, vaker dan ik wil toegeven, zo gevoeld. Het is extreem menselijk en tegelijkertijd een verborgen staat van zijn die T’Hooft naar de oppervlakte brengt. Na het lezen van zo’n gedicht wil ik net als de bewonderaars naar de hemel slaken: Joootie. Maar misschien ben ik ook oppervlakkiger dan ik dacht. Want ik zie ook vaak genoeg zijn iconische foto voor me als ik mijn ogen sluit. Zijn volle lippen, zijn lange haren, zijn licht gekantelde hoofd, zijn androgyne uiterlijk, zijn shirt dat veel te strak zit, zijn wallen, zijn melancholische blik. Het is allemaal perfect.
Het is een wonder om mee te bewegen in zijn wereld. Op negentienjarige leeftijd was hij getrouwd met Ingrid Weverbergh, zij komt aan het woord in de podcast over zijn fascinaties. Ze vertelt met sjeu hoe hij zich op de grond stortte en van alles vastgreep om het nader te onderzoeken.
‘Hoe kun je zo lyrisch doen over een homp aarde? Allez, ik bedoel, zo vette kluiten aarde ...’
Hij overleed aan een overdosis. Vaak wanneer het over T’Hooft gaat wordt er ingezoomd op zijn suïcide, maar dat is in deze podcastserie juist niet geval. Hoewel hij altijd jong zal blijven, definieert zijn dood zijn werk juist niet. Dat blijft overeind door zijn overtuigingskracht, zijn nieuwsgierigheid, door het gegeven dat hij verwonderd kon zijn over een kluit aarde.
