Tip van Rachel Pouwer
Arjen Boerstra over Klankkast: "Aanvankelijk leek het me doodeng"
Net buiten de drukte van Oerol staat een wonderlijk houten bouwwerk. Hoekig. Niet veel groter dan een tuinhuisje. Geen rij pluchen stoelen, geen balkon, geen foyer waar mensen in de pauze witte wijn drinken. Toch krijg ik hier misschien wel het meest bijzondere concert van het festival. Ik kruip samen met cameraman Peter in Klankkast van kunstenaar, muzikant en instrumentenbouwer Arjen Boerstra. Ik ga liggen. Arjen neemt plaats tussen ons in. Dan beginnen honderd snaren te zingen.
Honderd snaren
Nog voordat ik Boerstra iets vraag, voel ik vooral de muziek. Niet alleen met mijn oren, maar ook met mijn rug, mijn borstkas en mijn benen. De trillingen reizen door het hout, door de lucht en door mijn lichaam. Naast hem ligt een instrument dat eruitziet alsof het tegelijk eeuwenoud en splinternieuw is. Boerstra noemt het een Hammered dulcimer. "Dat is een instrument dat in Iran zijn oorsprong heeft gevonden." Door de eeuwen heen dook het instrument in allerlei culturen op, telkens in een iets andere vorm. En de versie die in Klankkast staat, bouwde Boerstra zelf. "Een uit de hand gelopen hobby." zegt hij lachend. "Net als al mijn andere werk."
"Deze heeft 100 snaren. Het is 50 x 2 eigenlijk, dus elke toon heeft twee snaren. De versie van het instrument wat je hier ziet staan is nummer 8." Wat begon als instrumentenbouw groeide uit tot een ruimtelijk experiment. "Nummer 8 was zo prachtig en diep van klank dat ik dacht: hoe kun je dat op een natuurlijke manier versterken?" Zijn antwoord was even simpel als briljant: niet het instrument versterken, maar er een enorme klankkast omheen bouwen. Een klankkast waar ook mensen in kunnen liggen. "Uiteindelijk is deze klankkast geworden een ruimte waar twee mensen kunnen aanliggen. Ik zit er dan tussenin en ik geef een concert."
Liggend luisteren
Dat klinkt intiem. Misschien zelfs een beetje ongemakkelijk. Twee onbekenden die op een paar centimeter afstand van een muzikant liggen te luisteren. "Aanvankelijk leek het me doodeng." Maar de praktijk bleek anders. "Mensen gaan liggen en doen vrij snel hun ogen ook dicht." Het publiek verdwijnt als het ware. "Mensen gaan vrij snel in een soort ontspanning. En veel van hen zegt achteraf een reis te hebben gemaakt." Sommigen blijken zelfs geëmotioneerd uit Klankkast te komen. "Vandaag had ik ook mensen die een beetje een traantje aan het wegpinken waren." Zelf kijkt hij daar nog steeds met verwondering naar. "Heel mooi is dat."
Wanneer het concert voorbij is, begrijp ik wat die bezoekers bedoelen. Terwijl ik overeind kom, voelt het alsof ik uit een andere tijdzone terugkeer. Buiten waait de wind nog steeds over het eiland. De klanken hangen nog na. Je voelt het in je hele lichaam. En misschien vat dat Klankkast nog wel het beste samen. Niet als concertzaal, niet als kunstwerk en niet als instrument. Maar als een plek waar luisteren even een lichamelijke ervaring wordt."
Klankkast zie je in NPO Cultuur op donderdag 18 juni om 21.30 uur op NPO 2 Extra en op vrijdag 19 juni om 10.50 uur op NPO 2. Daarna is de uitzending ook te zien op NPO Start.
