Tip van Naomi Ronner
Alles is Perspectief: ruimhartig en gewaagd opzoek naar nuance
Nuance sexy maken. Dat is wat cabaretier, schrijver en columnist Saman Amini met zijn voorstelling Integratieplan #2: Alles is Perspectief probeert te doen. Een grootmoedige ambitie, in een tijd waarin het publieke debat steeds verder lijkt te verharden. Er wordt geschreeuwd, met verwijten gestrooid en nauwelijks nog echt naar elkaar geluisterd. Volgens Amini is nuance ‘te radicaal aan het worden’. We lijken steeds minder bereid om ons eigen gelijk ter discussie te stellen, laat staan om ons te verplaatsen in iemand die anders denkt. Maar hoe vind je elkaar terug als je elkaars perspectief niet begrijpt? En wat komt daarbij eigenlijk eerst: empathie of perspectief?
In Integratieplan #2: Alles is Perspectief onderzoekt Amini die kip-en-eivraag. Want een ander perspectief begrijpen vraagt om inlevingsvermogen, maar misschien is het juist dat inlevingsvermogen dat je blik op de wereld kan veranderen. De voorstelling beweegt zich tussen die twee dingen en vertelt het verhaal van de worsteling om je te verplaatsen in de ander, ook wanneer diens overtuigingen haaks op die van jou staan. De uitkomst is niet altijd eenduidig, maar het streven wel. Blijf elkaar opzoeken en leg je niet neer bij moedeloosheid. ‘Wat kun je anders dan de dialoog aangaan?’ zegt Amini.
‘We zijn hier in de Westerse samenleving heel erg trots op het voeren van dialoog. Maar ik denk niet dat we echt weten hoe we moeten praten. We kunnen niet goed communiceren,’ vertelt hij mij. ‘Alles gaat nu met een publiek en online. Hele belangrijke gesprekken zou je niet meteen moeten voeren voor de camera.’
Voor deze voorstelling zocht Amini die gesprekken juist buiten het zicht van het publiek en de camera op. Hij keek naar SBS6 en verdiepte zich in links- en rechts-radicale opvattingen. Ook zijn eigen jeugd in een asielzoekerscentrum vormde een bron van inspiratie. Uit meerdere ontmoetingen, herinneringen en perspectieven smeedde Amini een fictief personage: Hardy, de gemiddelde Nederlandse jongen uit het dorp waar hij als kind in een AZC woonde.
Onthechting
Een belangrijk thema in de voorstelling is onthechting: het besef dat een deel van rechts Nederland - nadrukkelijk niet de extremisten die geweld gebruiken - het gevoel heeft zijn thuis kwijt te raken. Je kunt nog altijd in dezelfde straat wonen, naar dezelfde supermarkt gaan en in hetzelfde huis wonen, maar toch het gevoel hebben dat jouw land jou langzaam aan het verlaten is.
Het is de tragiek van je thuis verliezen zonder ooit te zijn vertrokken. Dat gevoel resoneert sterk bij Amini, juist omdat hij vanuit zijn eigen geschiedenis weet hoe ingrijpend het verlies van een thuis kan zijn. Het vormt een van de belangrijkste fundamenten van de manier waarop hij in de voorstelling naar rechts Nederland kijkt: niet alleen vanuit politieke overtuigingen of standpunten, maar juist vanuit de menselijke ervaring die daaronder schuilgaat.
‘De h van hemel is de h van humor. Humor is heilig.’
‘Ik ben niet een soort überempathisch iemand, maar wat is het alternatief voor empathie als je polarisatie niet wil accepteren?’ zegt Amini.
Amini lijkt niet alleen op zoek naar verbinding in zijn voorstelling, maar ook in de zaal. Nog voordat de voorstelling begint, maakt hij contact met het publiek. Hij komt mij en een aantal andere bezoekers persoonlijk begroeten. Als ik hem vraag wat theater onderscheidt van andere kunstvormen, noemt hij dan ook het gevoel. ‘Alles wat ik zeg heeft trillingen. Het resoneert. En het danst,’ beschrijft hij poëtisch.
Dat gevoel krijgt in de voorstelling verschillende gedaanten. ‘Soms denk ik dat ik ben geboren om mensen samen te brengen. Maar alle hoop zakt door mijn schoenen door toenemende cynisme,’ zingt Amini, terwijl de melancholische klanken van een pianovleugel de zaal vullen. De verslagenheid is voelbaar. Maar even later ligt het publiek alweer dubbel om zijn imitatie van een progressieve Belg of zijn gedurfde zelfspot. Bij Amini lijken ontroering en humor nooit ver uit elkaar te liggen.
‘Humor is wijsheid. De h van hemel is de h van humor; het is een overlevingsplek voor mij. Humor is heilig,’ vertelt hij.
Integratieplan #2: Alles is Perspectief is in januari en februari 2027 te zien in verschillende theaters. Benieuwd naar de maker van deze voorstelling? Bekijk dan deze aflevering van Kunststof (NTR), waarin Saman Amini te gast was.
