Tip van Pieteke Dik
Close Up: Ai Weiwei’s opera Turandot
Ai Weiwei is een conceptueel kunstenaar, filosoof en activist. Hij staat bekend als iemand met een hele sterke mening, die altijd kunst met politiek vermengt. Zelf ziet hij zich niet als een politiek kunstenaar, maar wordt hij liever een ‘actie kunstenaar’ genoemd. Hij is een voorvechter van vrijheid van meningsuiting. In de eerste paar minuten van de Close Up documentaire Ai Weiwei’s opera Turandot vertelt hij dat hij zelf eigenlijk niet zoveel muziek luistert. Hoe komt het dan dat hij toch een opera regisseert?
De documentaire opent met bombastische operamuziek. In donkerblauw licht zien we langzaam steeds meer operapersonages opdoemen. Het is de opera Turandot van Puccini, in de bewerking van Ai Weiwei. Dit is zijn operaregiedebuut. Na het indrukwekkende operafragment krijgen we direct een kijkje in het maakproces. We zijn bij de allereerste repetitie waar de debuterend regisseur zich voorstelt aan het team. Hij vertelt hoe het zo is gekomen dat hij deze opera regisseert. Ooit, zo’n 33 jaar geleden, was hij figurant in Zeffirelli’s uitvoering van Turandot. Hij vertelt dat hij daar 3 dollar per uur voor betaald kreeg, waar hij een hotdog als avondeten voor kon kopen. Twee jaar geleden werd hij gevraagd of hij Puccini’s Turandot wilde regisseren bij het Rome Opera House. ‘’Zo is de cirkel weer rond’’.
Creatief directeur van Rome Opera House komt ook aan het woord. Hij vertelt hoe hij een dirigent zocht die bekend is met 20e-eeuwse muziek, omdat deze opera zo typerend is voor de twintigste eeuw. ‘’Deze opera kijkt altijd vooruit en nooit terug.’’ Hij koos een dirigent die een strakke en moderne sfeer aan de muziek zou geven, zodat het goed past bij de aanpak van Weiwei. De opdracht aan Weiwei was om een verband te leggen tussen het verhaal uit het verleden en het nu.
De choreograaf die Weiwei koos om mee te werken is Chiang Ching. Zij vertelt hoe zij Weiwei en zijn familie al lang kent. In de jaren 80 ontmoetten zij elkaar al, via de vader van Weiwei, die een gevierd dichter was. Ze werken voor dit bijzondere project dus samen, maar ondertussen zijn ze ook goede vrienden. Hoewel het verhaal van de opera op het eerste gezicht een sprookje lijkt over een prinses wier vader haar niet wil uithuwelijken, ziet Weiwei er meer in. Hij vertelt hoe het voor hem gaat over vluchtelingen, over mensen die hun macht hebben verloren, maar proberen iets nieuws op te bouwen. De bevriende choreografe zegt daarna meteen ‘’Ai Weiwei en ik zijn eigenlijk ook vluchtelingen, op een bepaalde manier.’’ In de opera zit het personage Calaf, die ook een vrijheidsstrijder is, die opkomt voor het gewone volk. Door andere leden van het team wordt de parallel getrokken tussen de opera en Ai Weiwei zelf.
Wil je meer zien over hoe een activistisch kunstenaar een bekende opera regisseert in Rome? De Close Up documentaire Ai Weiwei’s opera Turandot kijk je terug via deze link op NPO Start.
