Tip van Rachel Pouwer
Rebekka de Wit: "Wie macht heeft, bepaalt ook de taal waarmee we over het probleem praten.”
Wie is eigenlijk verantwoordelijk voor de klimaatcrisis? In de theaterhit De zaak Shell (Bureau Vergezicht) wordt die vraag niet opgelost, maar ontleed. In vijf monologen krijgen verschillende stemmen het woord: de CEO van Shell, een consument, een burger, een politicus en iemand uit een toekomstige generatie. Een theatrale rechtszaak over klimaat en macht.
Sinds de première groeide de succesvoorstelling van Rebekka de Wit en Anoek Nuyens uit tot een van de meest besproken Nederlandse theaterproducties. Het stuk werd geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival, kreeg lovende recensies en er kwam een operabewerking bij De Nationale Opera & Ballet en een filmbewerking op NPO Start. Nu willen de makers - op veler verzoek - de voorstelling ook naar middelbare scholen brengen. Daarover spreek ik Rebekka de Wit.
Een estafette van stemmen
De zaak Shell is geïnspireerd op de rechtszaak van Milieudefensie tegen Shell, maar probeert verder te kijken dan alleen dat conflict. Niet alleen het bedrijf staat terecht, zegt De Wit. “Je ziet verschillende logica’s naast elkaar bestaan. Waarom bedrijven doen wat ze doen, waarom overheden handelen zoals ze handelen, en waarom wij als consumenten leven zoals we leven.” Ze praten niet met elkaar, maar hun verhalen grijpen in elkaar als tandwielen. Zo ontstaat een ritme waarin elke stem de vorige aanvult of ondermijnt.
De voorstelling ging in 2020 in premieren en door de jaren heen is De Wits' eigen blik op het klimaatdebat verschoven. “Ik dacht eerst altijd: als je burgers een stem geeft tegenover grote bedrijven, dan krijg je macht. Maar hoe langer ik dit stuk speel, hoe meer ik denk dat het eigenlijk omgekeerd werkt. Wie macht heeft, bepaalt ook de taal waarmee we over het probleem praten.” Grote bedrijven en economische systemen sturen niet alleen beleid, maar ook de taal en ideeën waarmee we naar de wereld kijken. “We leven in een fossiele cultuur,” zegt ze. “Dat zit zo diep in onze manier van denken dat het bijna onzichtbaar wordt.” Juist daarom blijft het volgens haar belangrijk om die logica’s hardop te onderzoeken, op een podium waar je er even met afstand naar kunt kijken.
Van theaterzaal naar klaslokaal
Tijdens de tournee krijgen de makers en de acteurs na elke voorstelling dezelfde vraag van docenten: spelen jullie dit ook voor scholieren? Toch bleek een eerdere poging dat de voorstelling in haar huidige vorm niet werkt voor die doelgroep. “We speelden het een keer voor scholieren en toen realiseerde ik me: de hele voorstelling spreekt het publiek aan op verantwoordelijkheid, dat is de kern. Maar die jongeren hebben nog geen stemrecht, geen rijbewijs, geen echte keuzevrijheid, en dus een andere verhouding tot die verantwoordelijkheid." Daarom werkt Bureau Vergezicht nu aan een radicaal nieuwe versie, samen met jeugdtheatergezelschap BonteHond.
Voor De Wit ligt in de scholenversie uiteindelijk één vraag centraal: wat betekent het eigenlijk om burger te zijn? De voorstelling moet een krachtige burgerschapsles worden. “Ik hoop dat leerlingen zin krijgen in burgerschap. Dat ze ontdekken dat het interessant kan zijn om na te denken over zulke grote maatschappelijke vragen. Want we worden de hele dag aangesproken als consument, maar burger zijn gaat over iets anders: over verantwoordelijkheid nemen voor de wereld waarin je leeft.” Juist daarom hoopt ze dat de voorstelling bij scholieren iets in beweging zet. Niet door ze een mening op te leggen, maar door ze te laten nadenken over hun eigen positie in het klimaatvraagstuk en over klimaatrechtvaardigheid.
Om die scholenversie mogelijk te maken zijn de makers een crowdfunding gestart via Voordekunst. Dat is nodig omdat scholen geen budget hebben om voorstellingen te financieren. De Wit is verrast door de reacties van mensen die al gedoneerd hebben op de crowdfundingpagina. Onder de donaties verschijnen korte maar veelzeggende berichten. “Belangrijk onderwerp! Succes in de klas,” schrijft iemand. Een ander benadrukt: “Het is heel belangrijk om onze jongeren te betrekken bij discussies over de toekomst van onze samenleving.” Wie de voorstelling al heeft gezien, herkent meteen waarom die stap naar het klaslokaal logisch voelt. “Gister dan eindelijk de voorstelling gezien. Zo’n gelaagde kijk op de klimaatcrisis,” schrijft een donateur. Veel reacties draaien uiteindelijk om dezelfde gedachte: dat jongeren bij dit gesprek moeten worden betrokken. “Het is van belang voor hun toekomst.” schrijft iemand.
Met een campagne via Voordekunst is nu €35.000 nodig om het project verder ontwikkelen en De zaak Shell de klas in te brengen. De volgende fase bestaat uit het verder vormgeven van het artistieke concept voor in de klas en het ontwerpen van decor, kostuums en het promotiemateriaal. Wie De zaak Shell ondertussen nog live wil zien, kan nog tot en met 9 april 2026 in heel Nederland gaan kijken. Daarnaast is de filmversie te bekijken via NPO Start.
