Tip van Pieteke Dik
Licht ontwerpen voor de DIEPzee
Douwe is lichtontwerper bij de voorstelling DIEP van Het Filiaal theatermakers. Hij studeerde in 2018 af aan de Academie voor Theater en Dans, waar hij zich specialiseerde in lichtontwerp binnen de opleiding Design en Technologie. Als freelancer werkt hij voor verschillende theatergezelschappen en zo ook vaak voor Het Filiaal theatermakers. Dat is een theatergezelschap dat familievoorstellingen maakt die leuk zijn voor alle leeftijden. Op het moment dat wij Douwe spreken, zijn ze bezig met de montage van de voorstelling DIEP. Douwe doet daarvoor het lichtontwerp, wat nog best uitdagend is in een voorstelling die gaat over de diepzee, waar het altijd donker is. We vragen Douwe hoe het werk als lichtontwerper eruitziet en hoe ze de diepzee tot leven wekken in deze voorstelling.
Wat maakt jeugdtheater zo leuk om aan te werken?
‘’Met deze voorstelling DIEP proberen we een complex onderwerp eenvoudig te maken. Dat vind ik ook zo leuk aan jeugdtheater: de uitdaging om complexe onderwerpen zo te vertalen dat een kind ze ook kan aangaan. Met deze voorstelling willen we kinderen en hun ouders verwonderen over de diepzee.’’
Jullie zijn nu bezig met de montage. Wat is dat precies?
‘’Dat zijn spannende dagen, want hier moet alles samenkomen. Eerder hebben we bedacht hoe het eruit moet gaan zien, maar nu gaan we testen of het ook zo werkt als dat we van tevoren uitgedacht hebben. Het decor zien we in zijn geheel, met alle lichten erbij. Dan gaan we alle scènes stuk voor stuk door en kijken we of het allemaal klopt, qua audio en licht in combinatie met het spel.’’
Kan je ons meer vertellen over deze voorstelling DIEP?
‘’De voorstelling gaat dus over de diepzee, maar niet op een wetenschappelijke manier. We willen niet uitleggen wat de diepzee ís, maar ons doel is dat we de kinderen en ouders die komen kijken verwonderen. Een bekende uitspraak is ook dat we meer weten over het heelal dan over de diepzee. Dat geeft ons ook een soort vrijkaartje, want wij kunnen wezens bedenken, waarvan niemand weet of ze wel of niet bestaan. Die magische wereld proberen we te laten zien, door middel van allemaal verschillende beelden. Het is dus niet een verhaal waarin je iets of iemand volgt, maar meer een aaneenschakeling van scenes en beelden in de diepzee.’’
Hoe hebben jullie dat dan vormgegeven?
‘’We zijn met een heel groot team. Ik werk dan als lichtontwerper, maar we hebben ook een video-ontwerper, een decorontwerper, een poppenmaker die alle mooie poppen maakt en natuurlijk een tekstschrijver, een regisseur en een componist. Dat zijn heel veel mensen die allemaal keihard aan het werk zijn om de diepzee vorm te geven, te creëren.’’
En wat is jouw aandeel daarin? Hoe gaat dat in z’n werk?
‘’Ja het is best wel een uitdaging. We maken hier echt een wereld die anders is dan je meestal doet in het theater. We wekken constant het idee dat je onderwater, op de zeebodem bent. Van mij als lichtontwerper vraagt dat echt een andere aanpak dan normaal. Ik begin met nadenken over wat de diepzee is: wat zijn de kleuren? Zijn er bepaalde bewegingen? Je gaat associëren wat er in je op komt als je denkt aan de diepzee. Wat is de diepzee en wat is het ook vooral niet?’’
En waar zit voor jou dan de uitdaging in?
‘’Het donker! De diepzee is natuurlijk een super donkere plek, waar helemaal geen licht is. En ik moet die plek licht geven en bepalen hoe het licht er daar dan uitziet. Dat is een heel leuk onderzoek maar het is ook best wel moeilijk. We hebben een groot decor waar ik mee moet samenwerken. Ook hebben we de acteurs waar ik iets mee aan moet gaan. Zo zijn er heel veel aspecten waar ik me als lichtontwerper toe moet verhouden. Mijn keuzes hebben vaak een groot effect. Ik kan met het licht bepalen waar de focus ligt. Ik kan iemand heel klein maken of juist heel groot, puur door hoe ik iemand belicht. Het werkt echt als een soort camera, ik kan heel heldere keuzes maken in wie of wat er aandacht krijgt en wie niet. Maak ik iemand kwetsbaar? Of maak ik iemand juist heel groot en sterk? Daar kan ik als lichtontwerper heel erg mee spelen, mee tunen om te versterken wat er in het script staat.’’
Op welk moment in het proces kom jij als lichtontwerper erbij?
‘’Dat verschilt per project maar meestal word ik er ongeveer een jaar van tevoren bij gevraagd. Dan is er vaak al een duidelijk idee van wat het moet worden, dus hier wisten de makers toen al wel dat het over de diepzee zou gaan. Dan heb je eerst gesprekken over waar de voorstelling over gaat. Dat zijn nog hele open gesprekken, dat deel vind ik heel leuk. Dan is eigenlijk alles nog mogelijk. Hoe dichter we naar de première werken, hoe concreter alles wordt. De grootste rol als lichtontwerper heb je eigenlijk in deze montagedagen, waarbij alles dus samenkomt. Dat is vaak zo’n twee weken voor de première. Dan heb je heel veel voorbereid en heel veel plannen gemaakt en hier is dan het moment dat het allemaal samenkomt. Hier moet ik eigenlijk laten zien wat ik bedacht heb.’’
Er zijn hier ook veel mensen aan het werk zie ik, je hebt veel contact met alle verschillende disciplines.
‘’Ja dat klopt. Dat vind ik ook heel erg leuk aan dit project. Het is echt een samenwerking. Dat is natuurlijk vaak zo in theater, je werkt met veel verschillende disciplines samen. Maar bij dit project is dat nog meer dan normaal zo. Hier voel ik dat alles met elkaar in verbinding staat en met elkaar verweven is. Dat maakt het een heel leuk en bijzonder project.’’
De eerdere voorstelling POPpulisme van Het Filiaal theatermakers won de Gouden Krekel 2022-2023. De Gouden Krekel is de prijs voor de meest indrukwekkende jeugdtheaterproductie van het theaterseizoen. Oprichter van Het Filiaal theatermakers Monique Corvers en tekstschrijver Eva Gouda waren te gast bij Opium – Het gesprek. Ook zijn zij de regisseuse en tekstschrijver van DIEP én POPpolisme. Het gesprek bij Opium (AVROTROS) luister je hier terug op NPO Luister.
