Tip van Rachel Pouwer
‘Die ene meter is soms een kilometer’: Marc Vlemmix over dansen met een lichaam dat verandert
Voor choreograaf en danser Marc Vlemmix is het lichaam geen vast gegeven. Sinds hij de diagnose Parkinson kreeg, verandert zijn manier van bewegen voortdurend. In Schemerlicht, de nieuwe voorstelling die tijdens de Nederlandse Dansdagen in première ging, onderzoekt hij samen met dansers voor wie beweging ook continu verandert hoe juist die veranderingen nieuw dansmateriaal kunnen opleveren. Niet ondanks het lichaam dat soms tegenwerkt, maar dankzij het lichaam dat steeds opnieuw om een andere beweging vraagt.
Waar de weerstand begint
‘Daar waar je blokkade zit, waar je weerstand zit, dat is vaak hetgeen waar je ophoudt,’ vertelt Marc Vlemmix in Luxor in Rotterdam. In plaats van die beweging uit de weg te gaan, begint hij daar juist. De blokkade wordt het vertrekpunt voor nieuw materiaal. ‘Wij beginnen daar. Omdat dat super interessant dansmateriaal is.’ Vlemmix weet als geen ander hoe veranderlijk een lichaam kan zijn. Hij heeft zelf Parkinson en merkt gedurende de dag hoe zijn bewegingen kunnen veranderen. Medicatie heeft invloed op wat zijn lichaam op een bepaald moment wel of niet kan. Ook onderging hij een DBS-operatie (lees: Deep Brain Stimulation of diepe hersenstimulatie), waarna zijn manier van bewegen opnieuw veranderde. Het werd hoekiger. ‘En dat ben ik gaan uitbouwen en met de andere dansers gaan delen. Dus zij dansen nu ook hoekiger.’
In Schemerlicht gaat het niet over Parkinson als onderwerp op zichzelf. De dansers zijn geen illustratie van een ziektebeeld. Ze dansen. Hun veranderende lichamen zijn simpelweg het materiaal waarmee ze werken. ‘Daar gaat het helemaal niet om verder, want we dansen gewoon,’ zegt Vlemmix.
Maar wat dat lichaam kan en niet kan, heeft wel degelijk invloed op de beweging. Vlemmix beschrijft hoe iets alledaags als een meter afleggen soms een enorme opgave kan zijn. ‘Die ene meter is soms een kilometer om te overbruggen. Je staat letterlijk op de grond en je denkt: hoe kom ik nou die meter verder?’ In de studio wordt die ervaring uitvergroot. Een kleine fysieke uitdaging wordt zo een onderzoek naar beweging, wilskracht en mogelijkheden.
Geen vaste choreografie
Dat onderzoek vraagt om een andere manier van choreograferen. Vlemmix legt de dansers geen bewegingen op, maar kijkt aandachtig naar wat er bij hen ontstaat. ‘We vragen dansers allemaal om naar binnen te gaan bij zichzelf en te gaan voelen: waar voelt het goed, waar voelt het niet goed?’ Vanuit dat vertrekpunt improviseren de dansers. Vlemmix kijkt, reageert en benoemt wat hij interessant vindt. Een bepaalde beweging kan opnieuw worden gedaan, verder worden onderzocht of een andere vorm krijgen. Zo ontstaat de voorstelling grotendeels uit het materiaal van de dansers zelf. ‘Dus ze vinden eigenlijk hun eigen materiaal.’ Vlemmix danst wel mee en deelt zijn eigen bewegingstaal, maar de voorstelling ontstaat in co creatie.
Om zo persoonlijk te kunnen werken, is volgens Vlemmix een veilige omgeving essentieel. De dansers worden gevraagd om naar binnen te kijken en iets van zichzelf te laten zien. Dat vraagt vertrouwen. ‘Het is wel het meest privé wat ik kan delen. Zelfs zo privé dat ik het misschien niet eens wil laten zien. Daar is veiligheid voor nodig. Als ik zelf mijn zielenroerselen blootleg, dan is de kans dat de andere dansers dat ook willen doen aannemelijker.’
Loslaten wat je hebt bedacht
Een week voor de première is Schemerlicht nog volop in beweging. De structuur staat, maar omdat er met een wisselende cast wordt gewerkt, blijft improvisatie een belangrijk onderdeel van het proces. De laatste fase draait daarom niet alleen om het aanscherpen van de voorstelling, maar juist ook om het weer loslaten ervan. Vlemmix: ‘Het belangrijkste is dat we alles wat we bedacht hebben loslaten en gewoon weer gaan voelen,’ zegt Vlemmix. Uiteindelijk wil hij dat de dansers niet alleen op het podium staan om een voorstelling neer te zetten, maar omdat ze daar zelf willen zijn. ‘Voelen dat we trots zijn om daar te gaan staan, dat we het voor onszelf doen, maar dat we het ook doen voor een ander.’
Schemerlicht gaat niet over een lichaam dat niet meer doet wat het vroeger deed, maar over alles wat er nog wél kan ontstaan. En dus gaat Vlemmix, vlak voor de première, terug naar het begin: voelen, bewegen en opnieuw ontdekken wat er mogelijk is.
Je ziet mijn hele interview met Marc Vlemmix over Schemerlicht in NPO Cultuur op vrijdag 9 oktober om 10:55 uur op NPO 2 en gelijk daarna op NPO Start.
