Tip van Alma Mathijsen
Tsjaikovski had een talent voor geld
Tsjaikovski had niet alleen een exceptioneel talent voor componeren, maar ook voor het vinden van de allergulste mecenas. Zonder dat laatste was het hem nooit gelukt om wereldberoemde stukken als De Notenkraker tot leven te wekken. Tegenwoordig wordt gezegd dat kunstenaars van nu niet alleen talent moeten bezitten, maar zichzelf ook moeten kunnen verkopen op socials en in de media. Dat zou vroeger allemaal anders zijn geweest. Maar dat vraag ik me af. In die tijd moesten schilders, schrijvers en muzikanten zeer bedreven zijn in het vinden van een goede mecenas. En daar heeft Tsjaikovski de hoofdprijs in gewonnen, wat hem over het hele vlak nog getalenteerder maakt.
Over zijn wonderlijke platonische verhouding met de steenrijke Nadezjda von Meck is nu een vijfdelige podcast verschenen. Ze schreven elkaar maar liefst 1200 brieven, waarin Von Meck haar bewondering voor Tsjaikovski’s muziek in bloemrijke taal telkens opnieuw uitspreekt. Tsjaikovski vraagt op zijn beurt talloze keren om geld, dat zij hem telkens met liefde schenkt. Het gaat jaarlijks om bedragen die in het heden overeenkomen met honderdduizenden euro’s. Waar hij al dat geld aan uitgeeft is historici niet helemaal duidelijk. Hij hield van goed eten, van luxe onderkomens en hielp zijn familie graag. Uiteraard stelt het hem in staat om in rust te componeren, dat is voor Von Meck het allerbelangrijkste. Het vreemde aan de hele verhouding tussen die twee is dat ze elkaar nooit in het echt wilden zien. Dat hoorde bij de afspraken die ze op voorhand hadden gemaakt. Al verschuiven die grenzen tijdens hun jarenlange omgang steeds iets meer.
Von Meck nodigt hem uit om in Florence te verblijven op haar kosten wanneer zij daar ook is. Ze schrijft hem de precieze route en tijden van haar wandeltochten zodat ze elkaar niet per ongeluk tegen zullen komen. Hoewel ze in dezelfde stad zijn, willen ze elkaar juist niet treffen. Al gluurt Von Meck wel door de ramen van zijn verblijf om een glimp van hem op te vangen als hij aan het werk is. Iets wat hem uiterst ongemakkelijk maakt, blijkt uit brieven die hij aan zijn broer schreef.
Bij iedere aflevering gebeurt er wel weer iets onverwachts waarvan mijn wenkbrauwen steeds hoger mijn voorhoofd opkruipen. De hele podcast is prachtig verzorgd, en uit elke seconde blijkt de toewijding waarmee die is gemaakt. Musicoloog Simone Leuven gaf de afgelopen maanden al haar avonden en weekenden aan het bestuderen van de talloze brieven de twee elkaar stuurden.
Tsjaikovski en Von Meck bezitten allebei de kunst van een goede brief schrijven. De platonische romantiek komt bij hen tot uitbarsting. Zonder de ondersteuning van Von Meck was Tsjaikovski nooit zo groot geworden. Dus nu richt ik me even uitsluitend tot de multimiljonairs van nu: mocht u nog wat tonnen aan geld hebben liggen, denk er dan eens aan om een componist in dienst te nemen. Misschien komt er wel een meesterwerk uit voort dat er anders niet was geweest. En u hoeft de persoon in kwestie nooit van uw leven te ontmoeten.
