Tip van Naomi Ronner
NFF op NPO Start: Heb je tijd?
Ook dit jaar zit de selectie van het Nederlands Film Festival weer vol parels: van politiek geëngageerde verhalen tot films en series over identiteit, rouw, liefde, carrière of vriendschap. Het Nederlands Film Festival is hét festival voor de Nederlandse film en brengt jaarlijks filmmakers, acteurs en filmliefhebbers samen in Utrecht. Naast premières en nieuwe films zijn er documentaires, series, gesprekken en evenementen te zien en te bezoeken. Om alvast in de festivalsfeer te komen, keek ik afgelopen week twee eerdere festivalfavorieten opnieuw.
Mijn keuze viel op films waarin de natuur een hoofdrol speelt. Misschien omdat het september is. De maand waarin agenda's zich razendsnel vullen, nieuwe plannen zich opstapelen en goede adrenaline snel kan omslaan in overprikkeling. Wanneer die spanning te hoog oploopt verlang ik maar naar één ding: NATUUR. Met beelden liet ik me meevoeren naar de weidse kustlandschappen van de documentaire Tijd en Tij, die in 2018 werd bekroond met een Gouden Kalf, en naar de uitgestrekte rietvelden van Rietland, de slotfilm van de 45e editie van het Nederlands Film Festival vorig jaar. Heb je tijd?
Tijd en Tij, geregisseerd door Marleen van der Werf, vraagt om overgave. De beelden zijn zo traag en sereen dat je eerst over een drempel heen moet. Ons lichaam, dat gewend is aan notificaties, deadlines en een constante stroom van prikkels, spartelt de eerste minuten nog wat tegen. Maar dan, langzaam zakt het gevoel van gejaagdheid weg.
Duingras zigzagt subliem alsof het wordt georkestreerd, zwart-wit gestreepte rupsen rollen nolens volens over de strandvlakte, en een kever maait driftig met zijn pootjes door de lucht in een poging weer overeind te krabbelen. Alles wordt aangestuurd door dezelfde onzichtbare dirigent: de wind.
Even later strijkt een spriet duingras langs de rand van een cirkel die in het zand is getekend. Het lijkt op een klok, maar niet op een klok zoals wij die kennen. De tijd beweegt hier niet van verleden naar toekomst in een rechte lijn. De wind laat het dunne halmpje alle kanten op zwieren, waardoor de wijzer heen en weer schiet tussen wat geweest is, wat nu is en wat nog moet komen. Deze grillige beweging van de wind-gestuurde wijzer voelt voor mij dichter bij de menselijke ervaring van tijd dan de logica van de échte klok. Want terwijl mijn lichaam in de trein zit, reizen mijn gedachten alle kanten op. Ik herkauw een gesprek van gisteren, denk aan die mail die nog gestuurd moet worden, maak plannen voor volgende week en beland even later weer bij een intieme herinnering van jaren geleden.
In de slow-burn thriller Rietland, geregisseerd door Sven Bresser, is tijd eveneens een thema; een thema waar de personages vooral mee lijken te worstelen. De hoge rietvelden ritselen, maar spanning huist er in de stilte. Er hangt iets onheilspellends in de lucht: de moord op een meisje, maar die moord lijkt vooral symbool te staan voor iets anders, namelijk het uitsterven van de rietcultuur.
De leefwereld van rietsnijder Johan is er eentje die analoog aanvoelt. Het hele filmdecor is blijven hangen in 1980. ‘Het is de tijd. Je moet mee met de tijd,’ zegt een businesspartner tegen Johan, die niet kan opboksen tegen de dalende Chinese containerprijzen.
Ik herken me in het personage van de rietsnijder, want soms wil ik ook even niet mee met de tijd; egoïstisch mijn ogen en oren sluiten voor alles om me heen, leven in een hutje, ergens verscholen in het bos, en Mariabiscuitjes onderdompelen in een mok Earl Grey met melk. Het is een scenario waarin tijd niet meer is dan de ene dag die voorbijgaat en de volgende die begint, zonder grote veranderingen. Maar dan kleurt de zeehorizon in Tijd en Tij langzaam maar schitterend van blauw naar roze en bedenk ik me: tijd bijbenen kan ook mooi zijn.
Nieuwsgierig naar de selectie van dit jaar? Het Nederlands Film Festival vindt plaats van 25 september tot en met 2 oktober in Utrecht.
