Tip van Naomi Ronner
Getest: VIRA - De energie van de nacht
Vergeet de Copacabana. Ik wil naar de heuvels en de favela's. Naar plekken waar de Afro-Braziliaanse cultuur luid en trots klinkt. Waar de gruwelijke geschiedenis van de trans-Atlantische slavernij en de sociale ongelijkheid die daaruit is voortgekomen niet worden weggestopt, maar doorklinken in muziek, ritme en dans. En waar, wat mij betreft, veel van de beste dansmuziek aller tijden is gemaakt. Het is ADE en ik ga naar Studio K waar de tentoonstelling VIRA te bezoeken is, georganiseerd door het Braziliaanse kunstcollectief Encosta en het Braziliaans-Amsterdamse Onda Collective.
Afgelopen zomer las ik It Began in Ipanema van dj en muziekproducent Daniel Haaksman. Aan de hand van vijftig nummers vertelt hij de muziekgeschiedenis van Rio de Janeiro en prikt hij door het bekende ansichtkaartbeeld van Brazilië heen: het land van zonovergoten stranden, bossa nova en de breathy stem van Astrud Gilberto. Er is zo veel meer! Voorbij de strandbars ligt een ontzettend rijke muzikale geschiedenis, van samba tot baile funk en disco. Waar? In de straten, de heuvels en de favela's.
VIRA gaat niet specifiek over Rio de Janeiro, maar richt de blik wel op verhalen die van binnenuit worden verteld, door mensen wiens stem niet altijd gehoord wordt. Wat verbindt het nachtleven van São Paulo met dat van Amsterdam? En wat gebeurt er wanneer muziek, straatcultuur en beeldende kunst elkaar ontmoeten? Het zijn vragen die Encosta met foto's, film en gesprekken probeert te onderzoeken. Het collectief werkt daarvoor samen met Onda, een dj-collectief dat de muzikale undergroundcultuur van Brazilië naar Amsterdam brengt. Van rauwe, stuwende baile funk en sensuele arrocha tot brega, samba en experimentele elektronische muziek.
Encosta en Onda richten de blik op de straat als culturele ruimte, op muziek en dans als manieren om samen te komen en op kunst die niet vanzelfsprekend een plek krijgt binnen de muren van een museum. Graffiti is daar een treffend voorbeeld van. In São Paulo zijn der muren canvassen waarop kunstenaars hun omgeving van commentaar voorzien en de openbare ruimte naar hun hand zetten.
Achterin Studio K hangen geelgetinte foto's van het straatleven in São Paulo en op de achtergrond dreunen zware bassen. In de kleine ruimte wordt een film op de muur geprojecteerd, die aanvoelt als een fragmentarisch videodagboek. Verschillende mensen komen aan het woord, onder wie João França, een Braziliaanse beeldend kunstenaar en activist die zich bezighoudt met graffiti en de rol van kunst in de openbare ruimte. De camera zoomt in op een glimmende, blingy oorbel. Iemand doet capoeira. Het beeld beweegt zich net zo vrij als de cultuur die het probeert te belichten.
De energie van de nacht
‘Vira’ verwijst in het Portugees naar een ommekeer, naar iets dat verandert of een nieuwe wending neemt. Het woord draagt ook een belofte in zich, de mogelijkheid dat er iets in beweging komt. Encosta omschrijft het als de dribbel van voetbal, de swing van samba. Het vermogen om mee te bewegen, te improviseren en steeds een nieuwe richting te vinden. Een mooie manier om in het leven te staan, lijkt mij. En niet alleen op de dansvloer.
VIRA is te zien in Studio K tot en met zaterdag van 16:00 tot 22:00. Vrijdag 24 oktober zijn leden van Encosta en Onda zelf aanwezig. Wil je ADE liever vanaf je bank beleven? NPO heeft genoeg programma's, zodat jij de deur niet uit hoeft!
