Lou Loeber schilderde voor een betere wereld

Een molen blijft een molen

Lou Loeber. Je moet haar naam googelen om erachter te komen wie ze was. Bij Piet Mondriaan hoef je dat niet. Bij Theo van Doesburg ook niet. Terwijl Loeber (1894–1983) een van de grondleggers van de Nederlandse abstracte kunst is, met dezelfde radicale ideeën over vorm, kleur en compositie.

Lou Loeber groeit op in een vrijzinnig, welvarend gezin in Blaricum. Kunst, muziek en literatuur zijn vanzelfsprekend. Als ze in 1915 naar de Rijksacademie wil, bouwt haar vader een atelier in de tuin. Ze slaagt - de tweede keer - voor het toelatingsexamen en wordt in de vrouwenklas gezet, want vrouwen mogen er wel les volgen, maar niet naar naaktmodel tekenen. In 1918 stopt ze. De lessen zijn haar te oubollig.

Wat ze daarna doet, is interessanter. Ze gaat terug naar Blaricum, duikt daar het vrijgevochten kunstenaarsmilieu in, wordt politiek geëngageerd en ontwikkelt haar eigen stijl: heldere kleuren, strakke geometrische vormen, altijd net op de grens van herkenbaarheid. Figuratief genoeg om toegankelijk te blijven - want dat vindt ze principieel belangrijk - maar abstract genoeg om iets nieuws te zeggen. Waar veel abstracte kunstenaars steeds verder van de werkelijkheid afdreven, bleef Loeber koppig vasthouden aan herkenbaarheid. Een molen mocht best bijna uit elkaar vallen in kleurvlakken, maar je moest nog wel kunnen zien dat het een molen was.

Kunst als mentale stadsverwarming

De tentoonstelling volgt Loeber vanaf haar klassieke academietijd tot haar latere abstracte werk. Eerst zie je nog vrij traditionele portretten, waaronder tekeningen van haar man Dirk Koning. Daarna begint haar werk langzaam te verschuiven. Kleuren worden harder. Vormen strakker. Alles lijkt steeds meer op een zorgvuldig opgebouwde puzzel van rechthoeken, ritme en rust.

En rust, dat is een belangrijk woord hier. Loeber geloofde dat harmonie in kunst óók harmonie in mensen kon veroorzaken. Kijk je naar een goed uitgebalanceerd schilderij, dacht zij, dan gebeurt er vanbinnen iets. Je geest wordt rustiger. Zachter misschien zelfs. Via jou verspreidt dat gevoel zich dan weer verder de samenleving in. Kunst als mentale stadsverwarming. Daarom moest haar kunst ook bij mensen thuis hangen en dus financieel toegankelijk zijn. 

"Het verschrikkelijke wereldgebeuren"

In het Stedelijk Museum Schiedam zie je dat Loeber niet alleen een esthetische kunstenaar was, maar ook een politieke. Een socialist, een pacifist, een vegetariër. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stopte ze volledig met schilderen. Haar man zat in het verzet, zij hielp met het onderbrengen van onderduikers. Kunst maken voelde ineens onbelangrijk tegenover “het verschrikkelijke wereldgebeuren”, zoals ze later zei.

Na de oorlog verandert haar werk opnieuw. Nog abstracter nu. Alsof het geloof in een maakbare wereld scheuren heeft opgelopen. En toch blijft ze zoeken naar evenwicht. Naar composities waarin alles precies klopt. Een vierkant naast een lijn naast een zachtgrijs vlak dat nét genoeg ademruimte krijgt.

Lou Loeber in het Stedelijk Museum Schiedam

Aan het einde van de tentoonstelling kom je bij Stijging uit 1974, haar laatste schilderij. Een sober werk met grijze tinten en eenvoudige vormen die omhoog lijken te bewegen. Daarnaast hangt een afscheidsgedicht dat Loeber schreef toen ze stopte met schilderen. Geen groot dramatisch kunstenaarsmanifest. Meer een stille observatie over luchten, bloemen, rust en vrede.

Alsof haar hele oeuvre uiteindelijk neerkomt op één koppige overtuiging: dat zachtheid ook een vorm van verzet kan zijn. En misschien is dat precies waarom haar werk nu weer zo raak voelt. In een tijd waarin alles schreeuwt, knippert en accelereert, hangen hier schilderijen die iets totaal anders proberen. Niet harder praten, maar beter kijken.

De tentoonstelling Lou Loeber: Kunstenaar en idealist is tot en met 27 september 2026 te zien in Stedelijk Museum Schiedam.

Lou Loeber schilderde voor een betere wereld