Tip van Naomi Ronner
Branford Marsalis & Dianne Reeves: 100 jaar Coltrane in Het Concertgebouw
Er zijn een paar concerten waarvan ik oudere concertgangers benijd dat ze erbij hebben kunnen zijn. Concerten die ik zelf heb moeten missen omdat ik destijds nog met Polly Pocket speelde of simpelweg nog niet geboren was. Een daarvan is één van de vier avonden waarop John Coltrane in Het Concertgebouw op het podium stond. Ik moet het doen met opnamen, korrelige zwart-witfoto's en lovende, soms verdwaalde recensies.
Constant Wallagh van het Algemeen Dagblad noemde Coltranes optreden in 1962 een historische gebeurtenis. Wie naar hem luisterde, maakte volgens de recensent de nieuwe evolutie van de jazz van dichtbij mee. Michiel de Ruyter schreef in Het Parool:
‘Wat mij betreft gingen hemel, hel en universum tegelijk open – een gewaarwording die ik niet kan beschrijven.’ Andere recensies spraken van ‘harmonische waaghalzerij’. Het zijn woorden die de bijna mythische proporties verraden die Coltranes optredens voor sommige luisteraars aannamen.
Dit jaar, zou jazzlegende John Coltrane 100 jaar worden. Saxofonist Branford Marsalis en zangeres Dianne Reeves brachten daarom afgelopen september het album Dedicated to You uit, een eerbetoon aan Coltrane en zijn samenwerking met zanger Johnny Hartman. In 1963 namen de twee het album John Coltrane and Johnny Hartman op, waarvan Marsalis en Reeves nu nummers nieuw leven inblazen. Afgelopen week stonden de meervoudige Grammy Award-winnaars zelf in Het Concertgebouw om hun liefde voor Coltrane te vieren.
In stijl
Branford Marsalis en zijn quartet betreden de zaal in stijl. Na een korte muzikale introductie maakt ook zangeres Dianne Reeves haar opwachting. In haar rode jurk steelt ze onmiddellijk de show. Later op de avond vertelt ze trots dat ze zeventig is geworden. Ik kijk naar haar sprankelende verschijning, bewonder de energie waarmee ze het podium inneemt, en verheug me plotseling op het ouder worden.
Bijna twee uur lang mogen we ons vertoeven in het privilege van de jazzmuziek, die de wereld, zoals jazz dat zo vaak doet, even mooier maakt dan ze daadwerkelijk is: onbezonnen en bevlogen tegelijkertijd.
Marsalis bespeelt zijn saxofoon met zoveel vertrouwen en ease dat het instrument een verlengde van zijn lichaam lijkt. De hele avond danst zijn saxofoon om de stem van Reeves heen. Het wordt een dialoog van dynamisch scatten en overtuigende blaasgeluiden.
Ook wanneer Reeves niet zingt, geniet ze zichtbaar van de muziek. Ze zit haar pauzes niet uit tot het volgende moment waarop ze haar stem kan laten horen; in de stiltes is ze evengoed een volwaardig onderdeel van de voorstelling en net zo aanwezig wanneer ze geen noot zingt.
Op een gegeven moment klinken de woorden: ‘This morning, I woke up to blue’. Een subtiele verwijzing naar de Amerikaanse Democraten, die onlangs bij de midtermverkiezingen de meerderheid behaalden in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden. De zaal begrijpt de verwijzing en barst in enthousiast gejuich uit.
Drummer Justin Faulkner is degene die tegen het einde van het concert nog even de jonge energie inbrengt. Tijdens zijn solo bewegen zijn drumstokken over zijn casino-pokergroene drumstel als bezetenen. Hij voert het ritme op tot een hartslag die te veel cafeïne naar binnen heeft gewerkt, om het vervolgens weer tot bedaren te brengen, maar nooit voor lang. Het is duizelingwekkend en ronduit geweldig.
‘Waaghalzerij’
Jazz, ondergaat een soort renaissance onder jongeren, las ik meermaals in krantenkoppen van het afgelopen jaar. Jazzcafés en barretjes stromen vol met studenten die jamsessies komen bijwonen. Ik vraag me af wat het genre, nu opeens weer speciaal maakt voor jongere generaties. Terwijl jazz sinds de 21e eeuw een connotatie van verfijning en sophisticationheeft gekregen, was er een tijd waarin het genre, ondanks zijn vele stijlen, ongeveer vervulde wat popmuziek vandaag de dag doet. Het was de muziek van jongeren, van danszalen en nachtclubs. Wild, opzwepend, vaak in combinatie met drugsgebruik. Jazz was beslist niet altijd muziek om ietwat pretentieus met de benen gekruist en een glas wijn naar te luisteren. Het joeg mensen uit hun stoelen!
Jazz is een les in overgave aan het onverwachte. Misschien is dat voor de jonge geest wel de aantrekkingskracht van het genre. De improvisatie, de onvoorspelbare wendingen en het lef om niet te weten waar je uitkomt. Daarin zit voor mij persoonlijk in ieder geval de bemoediging dat spontaniteit of een zekere mate van ‘waaghalzerij’ op de een of andere manier altijd belonen in het leven. Diezelfde bemoediging klinkt door in de muziek van Coltrane.
Wil je meer weten over het oeuvre van John Coltrane, of over het tributealbum van Branford Marsalis en Dianne Reeves? Beluister dan deze podcastserie van Jazz to Go waarin beide uitgebreid aanbod komen!
